հետևեք մեզ facebook-ում` facebook.com/newsarm.am

Ինչո՞ւ տարածքների վերադարձի հարցը դարձավ օրակարգ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

1994 թ. հրադադարից հետո մեր գերխնդիրը եղել ու մնում է ԼՂ հակամարտության վերջնական հանգուցալուծումը: Այս բոլոր տարիների ընթացքում Հայաստանին ու Ադրբեջանին առաջարկվել են հարցի կարգավորման բազմաթիվ տարբերակներ, բայց դրանք բոլորն ունեցել են մեկ գլխավոր ընդհանրություն` մեզ համար անվտանգության գոտի համարվող շրջանների վերադարձ: Եթե պատերազմի ավարտից հետո առաջին տարիներին իշխանություններն այդ մասին լռում էին, իսկ այդ մասին բարձրաձայնողներին հրապարակավ գամում անարգանքի սյունին (ինչը հասկանալի էր` պատերազմը նոր էր ավարտվել, զոհված տղերքի արյան հոտն էլ դեռ օդում էր), ապա վերջին տարիներին փորձում են ստեպ–ստեպ դուրս սպրդող տեղեկությունների միջոցով մեր ուղեղը սովորեցնել ու հարմարեցնել այդ, թվում է, այլընտրանք չունեցող անխուսափելիությանը: Ընդ որում, վերջին մի քանի անգամը դա արվել է բարձրագույն մակարդակով: Որ Հայաստանը պատրաստ է եղել վերադարձնել տարածքներ դեռ Կազանում, մի քանի ամիս առաջ հայտարարեց անձամբ նախագահը: Իսկ որ Հայաստանի միակ ելքն այսօր էլ մնում է տարածքների վերադարձը, հաստատեց առաջին նախագահը:
Եվ այսպես, ինչո՞ւ տարածքների վերադարձի խնդիրը դարձավ օրակարգի հիմք բանակցությունների հենց սկզբից:
Անկախություն ստանալուց անմիջապես հետո Ադրբեջանը ի լուր աշխարհի հայտարարել է` իմ տարածքում ունեմ դժգոհություններ, որոնք հանգեցրել են կոնֆլիկտի, ասել կուզի` սա իմ ներքին հարցն է: Եվ Ղարաբաղի ու Ադրբեջանի միջև հակադրությունը միջազգային հանրությունն իր համար ձևակերպել է որպես այդ երկրի ներքին կոնֆլիկտ: Բայց այդ թեզը չէր ստանա վավերացում, եթե Հայաստանը այն չհաստատեր: Իսկ Հայաստանն այն հաստատել է` 1991 թ. ԱՊՀ–ին, ապա 1992 թ. ԵԱՀԿ–ին (այդ ժամանակ` դեռ ԵԱՀԽ) անդամակցության պայմանագրերով Հայաստանի Հանրապետությունը ՃԱՆԱՉԵԼ Է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը` ՆԵՐԱՌՅԱԼ Լեռնային Ղարաբաղը: Ու 1992 թ. մարտի 24–ին Հելսինկիում տեղի ունեցած ԵԱՀԽ նախարարների խորհրդի հատուկ նիստում որոշում է ընդունվել հրավիրել Մինսկի կոնֆերանս, որի խնդիրն էր լուծել Ադրբեջանի տարածքում առկա կոնֆլիկտային վիճակը: Ու համապատասխան փաստաթղթում արձանագրվել է` զբաղվել Ադրբեջանի տարածքում գտնվող ԼՂ շրջանի կոնֆլիկտային վիճակով, որտեղ գոյություն ունի իրենց բնակավայրերից հարկադրաբար հեռացած շուրջ 400000 ադրբեջանցի փախստականների և շուրջ 180000 հայերի խնդիր: Այսինքն, ԼՂ հակամարտությունը ի սկզբանե դիտվել է որպես Ադրբեջանի տարածքում առկա երկու խումբ քաղաքացիների միջև ներքին կոնֆլիկտ: Ընդ որում, նախ` ադրբեջանցիների, հետո` հայերի: Քաղաքագետ Մանվել Սարգսյանը համոզված է` մինչ այսօր որևէ բան չի փոխվել: Ինչպես աշխարհն ընկալել է, այնպես էլ շարունակում է ընկալել այս հարցը:
Իսկ ո՞րն է եղել հետևանքը: Երբ 1991 թ., ապա 1992 թ.–ին Հայաստանը ԼՂ–ի նկատմամբ իր իրավունքները հանձնել է Ադրբեջանին, աշխարհի արձագանքը չի ուշացել: Երբ 1991 թ. դեկտեմբերի 10–ին ԼՂ–ն հայտարարեց անկախություն, Ադրբեջանը լայնածավալ ագրեսիա սանձազերծեց: Խնդիրը մեկն էր` հայաթափել տարածքը: Սկսվեց մեծ ընդհարում: Ադրբեջանը պարտվեց: Ու ռազմական գործողությունները դուրս եկան ԼՂ մարզի սահմաններից: Ի՞նչ տեղի ունեցավ: Երբ 1992 թ. մերոնք ազատագրեցին Շուշին, աշխարհը լռեց` դու իրավունք ունես քո` հայաբնակ տարածքում հսկողություն սահմանել: Մերոնք ազատագրեցին Լաչինը: Աշխարհը կրկին լռեց` քանի որ հայտարարել ես Հայաստանի հետ միանալու մասին, քեզ պետք է միջանցք: Մերոնք մտան Քարվաճառ: Լսվեց միջազգային հանրության ձայնը` կներեք, դա ձերը չէ: Եվ ի հայտ եկավ ՄԱԿ–ի Անվտանգության խորհրդի առաջին բանաձևը` դուրս բերել տեղական հայկական զորքերը: Ուշադրություն դարձրեք` տեղական հայկական զորքերը, ասել կուզի` Ադրբեջանի տարածքի հայկական ուժերը: Իսկ Հայաստանին ընդամենն ասել են` բանեցրու քո ունեցած ազդեցությունը: Մերոնք շարունակել են ազատագրել մյուս շրջանները` Աղդամ, Ֆիզուլի ու մյուսները: Դրանց հետևել են ՄԱԿ–ի ԱԽ–ի նույնաբովանդակ մյուս երեք բանաձևերը: Ու այս բանաձևերն են, որ հետագայում հիմք են դարձել բոլոր այն առաջարկների, այդ թվում` Մադրիդյան սկզբունքների համար, որոնց շուրջ ընթացել են բանակցությունները: Ու այս բանաձևերն են, որոնց մասին մինչ օրս պատեհ ու անպատեհ ցանկացած առիթի դեպքում Ադրբեջանը բարձրաձայնում է` հենց իրեն` աշխարհին հիշեցնելով իր իսկ խոսքերն ու պահանջները:
20 տարուց ավելի տևող բանակցային այս գործընթացում կողմերին առաջարկվել են տարբեր լուծումներ: Ընդ որում, նախնական շրջանում աշխարհի դիրքորոշումը եղել է շատ խիստ: «Հայաստանը պետք է վերադարձներ տարածքները, որից հետո կմտնեին զորքեր և վերջ: Մնացած բոլոր հարցերը դառնում էին հետագա քննարկման առարկա: Այսինքն, կարգավիճակի մասին խոսք անգամ չի եղել»,– փաստում է Մ. Սարգսյանը: Տարածքներ, դիմացը` ոչինչ, ավելի ճիշտ` անորոշ ապագա, անորոշ խոստումներ: Վիճակը փոխվել է 2007–ի նոյեմբերին, երբ առաջարկվել են Մադրիդյան սկզբունքները: Դրանց առաջին կետը սահմանել է` Լեռնային Ղարաբաղը շրջապատող տարածքների վերադարձ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, իսկ երկրորդ կետն ասել է`Լեռնային Ղարաբաղի միջանկյալ կարգավիճակ, նրա անվտանգության և ինքնակառավարման երաշխիքների տրամադրումով: Այսինքն, 2007–ից հետո միայն աշխարհը ճանաչել է ԼՂ ինքնորոշման իրավունքը:
Այսօր էլ մեծ հաշվով բանակցային օրակարգի հիմքը չի փոխվել` տարածքների վերադարձ, միջանկյալ կարգավիճակի տրամադրում, հարցի հետագա կարգավորում` փախստականների վերադարձի, իրավականորեն պարտադիր կամարտահայտության կազմակերպման, վերջնական կարգավիճակի որոշման և խաղաղապահ զորքերի ներդրման միջոցով:
Իսկ ինչո՞ւ է Հայաստանի ղեկավարությունը կողմ եղել և է տարածքների վերադարձին:

Շարունակելի
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում:

loading...
Լրահոս
Տիգրան Մնացականյանն ու Մարիամը հանդիպել են, երբ վերջինս դեռ 15 տարեկան էր. նոր բացահայտումներ Կանանց և տղամարդկանց տարբերությունների ապշեցուցիչ վկայություններ «Չեմ հասցնում կարոտել Հայաստանը»․ ո՞ւր է կորել երաժիշտ Մուրզիկը Ինչ է ձեզ սպասվում դեկտեմբերի 13-ին. աստղագուշակ Սպասում են Սերժ Սարգսյանի տապալմանը Կայացավ առաջին կլոր սեղան-քննարկումը՝ նվիրված Bitcoin-ի շուկայի զարգացմանը 13 աղջկական բաներ, որ գաղտնի անում են տղամարդիկ Մանրամասներ Ղարաբաղում սպանված զինվորից Play off-ի բոլոր զույգերը հայտնի են Ղարաբաղում զոհ ունենք «Այլևս շատ բաց կերպարներով չեմ ներկայանա». Անահիտ Հարությունյան «Աստված հեռու պահի «լավ» աղջիկներից. վատերից ինքդ կփրկվես». հրեաների 35 իմաստուն մտքերը Որքա՞ն է «Ռեալը» պատրաստվում վճարել Արիսաբալագայի համար Տղամարդը 180 միլիոն դոլար կվճարի նրան, ով կամուսնանա իր դստեր հետ. սակայն կա մի «բայց» Սեյրան Օհանյանը ֆինանսական խնդիրնե՞ր ունի «Որ ամոթ ունենան, չեն թանկացնի. գետինը մտնեն». Սեյրան Սարոյան 21-ամյա աղջիկը երեք շաբաթ կրել է նույն վարտիքը, ապա այն վաճառել 5000 դոլարով Աղջկա պատմությունը. «Ընկերս ինձ հետ սեքսով զբաղվելու փոխարեն պոռնոկայքեր է հաճախում» Տեղեկություններ ճանապարհների վիճակից Համացանցում են հայտնվել կադրերը, որտեղ շնաձուկը կծում է աղջկա ձեռքը ԱՅՍՕՐՎԱ ՁԵՐ ՌՈՄԱՆՏԻԿ ՀՈՐՈՍԿՈՊԸ Հացը կթանկանա՞ Հայտնի է՝ ինչու է անչափահասն ակումբում դանակահարել երիտասարդ զույգին «Ֆուլ հաուզ»-ի՝ դեռ եթերում չհայտնված սերիան «Ազիզյաններ»-ի՝ դեռ եթերում չհայտնված սերիան Դպրոցականների ձմեռային արձակուրդի օրերը հայտնի են Աղջիկն ինքնուրույն ծննդաբերել է. լուսանկարներ «Թրամփը կանխեց պատերազմի կրկնությունը Ղարաբաղում. ռուսական ծրագիրը ձախողվեց» Տերմինալի գողության փորձ Երևանում. կանխել են ԱԱԾ աշխատակիցները Ինչ կապ կա բերանի խոռոչի հիվանդությունների ու կաթնագեղձի հետ Ինչու է Քայլի Ջենները զայրացրել իր երկրպագուներին 10 նկարազարդում, որ կհասկանան միայն մեծ կրծքերով աղջիկները Ինչով է վտանգավոր ծխախոտի և կոֆեի համադրությունը Արդյունավետ միջոց՝ հեշտոցային վարակներից և տհաճ հոտից ազատվելու համար Ինչպես է Երևանում անց կացել «Թոփ մոդել ԱՊՀ» մրցույթը Տղաների անկյուն. ինչպես ճիշտ համբուրել աղջկան Նորամուծություն՝ ֆիզիկական անձանց կողմից այլ երկրներից մեքենա ներկրելու ոլորտում Ո՞ր դիրքերում արված սեռական ակտի դեպքում է բեղմնավորվելն ավելի հեշտ Անգլիայում բժիշկները սխալմամբ հեռացրել են կնոջ կուրծքը (լուսանկարներ) Ինչպես է աղջիկը լողանում սառցաջրում՝ «մկրտվելու» համար 27-ամյա աղջիկը պնդում է, որ սեռական հարաբերություն է ունենում ուրվականների հետ Ինչ է սպասվում ձեզ դեկտեմբերի 12-ին. աստղագուշակ Ինչպես դասավորվեց Ալրաղացի Լյովի ճակատագիրը. մարդ, ով Սերժ Սարգսյանի մտերիմներից էր 15 գաղտնի բաներ, որ անում են աղջիկները «այն օրերին» Պուտինը հանում է իր զորքերը Սիրիայից Բացահայտումներ՝ կապված մեր ֆուտբոլիստի խաղի անկման հետ «Ты супер!» նախագծում հայ պատանիները հնդկական պարով ստիպել են ամբողջ ելույթի ընթացքում ծափահարել իրենց «Հիմնարկների աշխատողների կոմպյուտերներում էն շարիկով խաղն ա ինստալ արած, էն որ էս 20 տարի ա խաղում են». Էդմոն Մարուքյան Ինչից են իրականում պատրաստում խանութների էժան պելմենիները. շոկային փաստեր Գիտնականները հայտնել են, թե ինչ կարող է պատահել ծխող աղջիկների հետ՝ կուրծքը մեծացնելուց հետո Ինչ եղանակ է սպասվում առաջիկա օրերին Մանրամասներ՝ Ղարաբաղում տեղի ունեցած խոշոր վթարից Ոստիկանության տեսանյութը` Մալաթիայում տեղի ունեցած սպանության մասին Սեռական հարաբերություն Գյումրիում՝ դեռահասի հետ Սկանալային մոդել Գայանե Բաղդասարյանի կիսամերկ յոգան (Լուսանկարներ) Թարմ տեղեկություններ՝ ճամփեքի վիճակից Բացառիկ. Spice Girls-ի աղջիկներից մեկը հայկական երգ է երգում (տեսանյութ) ВИА Гра խմբի նախկին անդամ Սեդոկովան «սեր է խոստովանել» Գոհար Ավետիսյանին «Թոփ մոդել ԱՊՀ» ճանաչվեց Յանա Ռուբցովան, Սրբուհին «2-րդ թոփ մոդել ԱՊՀ»-ն է Դրամատիկ կադրեր Կալիֆորնիայում մոլեգնող դժոխային հրդեհից. լուսանկարներ, տեսանյութ Մոուրինյուն շշով հարվածել է Էդերսոնի գլխին 52-ամյա չծերացող չին գեղեցկուհին կիսվել է իր երիտասարդ մնալու գաղտնիքով Հայաստանի՝ Ռուսաստանի ազդեցությունից դուրս գալու գործընթացը արագանալու է Բոլոր ժամանակների հինգ ռեկորդներ՝ սեքսում Մայրիկի պատրաստած համեղ բորշի՝ դիետիկ այլընտրանքը Ինչպե՞ս վառել լուցկին առանց տուփի․ Սա իսկական հրաշք է Խմեք այս թեյից 2 բաժակ 1 շաբաթվա ընթացքում և դուք կունենա նիհար և գեղեցիկ կազմվածք Տրամաբանական թեստ․ Այս գլուխկոտրուկները ոչ բոլորին է հաջողվում լուծել Սև հարսանիք. Մայրն ու քույրը զոհվել էին հարևանի պսակին գնալու ճանապարհին Տղամարդը սեքսով է զբաղվել աղջկա դիակի հետ՝ հուսալով նրան կենդանացնել Լավ քնելու և նիհարելու համար խմեք սա Երևանում դիակ է հայտնաբերվել Ռուսաստանի քաղաքացին Երևանում ընկել է ձորը Ողբերգական դեպք Ախալքալաքում Ինչ է սպասվում ձեզ այսօր. աստղագուշակ Թրամփը երկար չսպասեցրեց Ինչպես է գեղեցկուհին լողանում գետում. տեսանյութ Ինչ եղանակ է սպասվում առաջիկա 5 օրերին Ինչ է ասել Սեյրան Օհանյանն Ազատ Արշակյանին 4 սովորություն արագ նիհարելու համար