հետևեք մեզ facebook-ում` facebook.com/newsarm.am

Ինչո՞ւ տարածքների վերադարձի հարցը դարձավ օրակարգ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

1994 թ. հրադադարից հետո մեր գերխնդիրը եղել ու մնում է ԼՂ հակամարտության վերջնական հանգուցալուծումը: Այս բոլոր տարիների ընթացքում Հայաստանին ու Ադրբեջանին առաջարկվել են հարցի կարգավորման բազմաթիվ տարբերակներ, բայց դրանք բոլորն ունեցել են մեկ գլխավոր ընդհանրություն` մեզ համար անվտանգության գոտի համարվող շրջանների վերադարձ: Եթե պատերազմի ավարտից հետո առաջին տարիներին իշխանություններն այդ մասին լռում էին, իսկ այդ մասին բարձրաձայնողներին հրապարակավ գամում անարգանքի սյունին (ինչը հասկանալի էր` պատերազմը նոր էր ավարտվել, զոհված տղերքի արյան հոտն էլ դեռ օդում էր), ապա վերջին տարիներին փորձում են ստեպ–ստեպ դուրս սպրդող տեղեկությունների միջոցով մեր ուղեղը սովորեցնել ու հարմարեցնել այդ, թվում է, այլընտրանք չունեցող անխուսափելիությանը: Ընդ որում, վերջին մի քանի անգամը դա արվել է բարձրագույն մակարդակով: Որ Հայաստանը պատրաստ է եղել վերադարձնել տարածքներ դեռ Կազանում, մի քանի ամիս առաջ հայտարարեց անձամբ նախագահը: Իսկ որ Հայաստանի միակ ելքն այսօր էլ մնում է տարածքների վերադարձը, հաստատեց առաջին նախագահը:
Եվ այսպես, ինչո՞ւ տարածքների վերադարձի խնդիրը դարձավ օրակարգի հիմք բանակցությունների հենց սկզբից:
Անկախություն ստանալուց անմիջապես հետո Ադրբեջանը ի լուր աշխարհի հայտարարել է` իմ տարածքում ունեմ դժգոհություններ, որոնք հանգեցրել են կոնֆլիկտի, ասել կուզի` սա իմ ներքին հարցն է: Եվ Ղարաբաղի ու Ադրբեջանի միջև հակադրությունը միջազգային հանրությունն իր համար ձևակերպել է որպես այդ երկրի ներքին կոնֆլիկտ: Բայց այդ թեզը չէր ստանա վավերացում, եթե Հայաստանը այն չհաստատեր: Իսկ Հայաստանն այն հաստատել է` 1991 թ. ԱՊՀ–ին, ապա 1992 թ. ԵԱՀԿ–ին (այդ ժամանակ` դեռ ԵԱՀԽ) անդամակցության պայմանագրերով Հայաստանի Հանրապետությունը ՃԱՆԱՉԵԼ Է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը` ՆԵՐԱՌՅԱԼ Լեռնային Ղարաբաղը: Ու 1992 թ. մարտի 24–ին Հելսինկիում տեղի ունեցած ԵԱՀԽ նախարարների խորհրդի հատուկ նիստում որոշում է ընդունվել հրավիրել Մինսկի կոնֆերանս, որի խնդիրն էր լուծել Ադրբեջանի տարածքում առկա կոնֆլիկտային վիճակը: Ու համապատասխան փաստաթղթում արձանագրվել է` զբաղվել Ադրբեջանի տարածքում գտնվող ԼՂ շրջանի կոնֆլիկտային վիճակով, որտեղ գոյություն ունի իրենց բնակավայրերից հարկադրաբար հեռացած շուրջ 400000 ադրբեջանցի փախստականների և շուրջ 180000 հայերի խնդիր: Այսինքն, ԼՂ հակամարտությունը ի սկզբանե դիտվել է որպես Ադրբեջանի տարածքում առկա երկու խումբ քաղաքացիների միջև ներքին կոնֆլիկտ: Ընդ որում, նախ` ադրբեջանցիների, հետո` հայերի: Քաղաքագետ Մանվել Սարգսյանը համոզված է` մինչ այսօր որևէ բան չի փոխվել: Ինչպես աշխարհն ընկալել է, այնպես էլ շարունակում է ընկալել այս հարցը:
Իսկ ո՞րն է եղել հետևանքը: Երբ 1991 թ., ապա 1992 թ.–ին Հայաստանը ԼՂ–ի նկատմամբ իր իրավունքները հանձնել է Ադրբեջանին, աշխարհի արձագանքը չի ուշացել: Երբ 1991 թ. դեկտեմբերի 10–ին ԼՂ–ն հայտարարեց անկախություն, Ադրբեջանը լայնածավալ ագրեսիա սանձազերծեց: Խնդիրը մեկն էր` հայաթափել տարածքը: Սկսվեց մեծ ընդհարում: Ադրբեջանը պարտվեց: Ու ռազմական գործողությունները դուրս եկան ԼՂ մարզի սահմաններից: Ի՞նչ տեղի ունեցավ: Երբ 1992 թ. մերոնք ազատագրեցին Շուշին, աշխարհը լռեց` դու իրավունք ունես քո` հայաբնակ տարածքում հսկողություն սահմանել: Մերոնք ազատագրեցին Լաչինը: Աշխարհը կրկին լռեց` քանի որ հայտարարել ես Հայաստանի հետ միանալու մասին, քեզ պետք է միջանցք: Մերոնք մտան Քարվաճառ: Լսվեց միջազգային հանրության ձայնը` կներեք, դա ձերը չէ: Եվ ի հայտ եկավ ՄԱԿ–ի Անվտանգության խորհրդի առաջին բանաձևը` դուրս բերել տեղական հայկական զորքերը: Ուշադրություն դարձրեք` տեղական հայկական զորքերը, ասել կուզի` Ադրբեջանի տարածքի հայկական ուժերը: Իսկ Հայաստանին ընդամենն ասել են` բանեցրու քո ունեցած ազդեցությունը: Մերոնք շարունակել են ազատագրել մյուս շրջանները` Աղդամ, Ֆիզուլի ու մյուսները: Դրանց հետևել են ՄԱԿ–ի ԱԽ–ի նույնաբովանդակ մյուս երեք բանաձևերը: Ու այս բանաձևերն են, որ հետագայում հիմք են դարձել բոլոր այն առաջարկների, այդ թվում` Մադրիդյան սկզբունքների համար, որոնց շուրջ ընթացել են բանակցությունները: Ու այս բանաձևերն են, որոնց մասին մինչ օրս պատեհ ու անպատեհ ցանկացած առիթի դեպքում Ադրբեջանը բարձրաձայնում է` հենց իրեն` աշխարհին հիշեցնելով իր իսկ խոսքերն ու պահանջները:
20 տարուց ավելի տևող բանակցային այս գործընթացում կողմերին առաջարկվել են տարբեր լուծումներ: Ընդ որում, նախնական շրջանում աշխարհի դիրքորոշումը եղել է շատ խիստ: «Հայաստանը պետք է վերադարձներ տարածքները, որից հետո կմտնեին զորքեր և վերջ: Մնացած բոլոր հարցերը դառնում էին հետագա քննարկման առարկա: Այսինքն, կարգավիճակի մասին խոսք անգամ չի եղել»,– փաստում է Մ. Սարգսյանը: Տարածքներ, դիմացը` ոչինչ, ավելի ճիշտ` անորոշ ապագա, անորոշ խոստումներ: Վիճակը փոխվել է 2007–ի նոյեմբերին, երբ առաջարկվել են Մադրիդյան սկզբունքները: Դրանց առաջին կետը սահմանել է` Լեռնային Ղարաբաղը շրջապատող տարածքների վերադարձ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, իսկ երկրորդ կետն ասել է`Լեռնային Ղարաբաղի միջանկյալ կարգավիճակ, նրա անվտանգության և ինքնակառավարման երաշխիքների տրամադրումով: Այսինքն, 2007–ից հետո միայն աշխարհը ճանաչել է ԼՂ ինքնորոշման իրավունքը:
Այսօր էլ մեծ հաշվով բանակցային օրակարգի հիմքը չի փոխվել` տարածքների վերադարձ, միջանկյալ կարգավիճակի տրամադրում, հարցի հետագա կարգավորում` փախստականների վերադարձի, իրավականորեն պարտադիր կամարտահայտության կազմակերպման, վերջնական կարգավիճակի որոշման և խաղաղապահ զորքերի ներդրման միջոցով:
Իսկ ինչո՞ւ է Հայաստանի ղեկավարությունը կողմ եղել և է տարածքների վերադարձին:

Շարունակելի
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում:

loading...
Լրահոս
Քուվեյթի թագաժառանգը հայտարարություն է արել Գագիկ Ծառուկյանի հետ կապված Ռոմանտիկ էրոտիկան՝ արվեստին սիրահարված լուսանկարչի կողմից / 16+ լուսանկարներ 6 պատճառ ինչու են Ավանցիները ընտրում Ռոբերտ Սարգսյանին թիվ 1 ընտրատարածքում Գագիկ Ծառուկյանը հայտարարեց, որ կլինի դաշինքի վարչապետի թեկնածուն (տեսանյութ) Ախ այդ ռուսները / լուսանկարներ Հինգ պատճառ՝ տարիքով փոքր տղայի հետ սիրավեպ սկսելու համար Մեծ հետույքի ֆետիշի և այլ անմեղ «այլասերությունների» մասին «Ամեն ինչ չափ ու սահման ունի»․ Մերի Հակոբյանը՝ վիրավորանքների մասին / Տեսանյութ Ուշագրավ տարրեր ՀՀԿ շուրջ նախընտրական սկանդալում Համադրել ռեյտինգայինների և կուսակցությունների վարկանիշը պրոֆեսիոնալ չէ. եվրոպացի սոցիոլոգ Պուտինն ուշագրավ հայտարարություն է արել Ռոբերտ Սարգսյան. Ստանալով մեր ընտրողների վստահության քվեն, կշարունակենք թիմային աշխատանքով լուծումներ տալ մեր բնակիչների խնդիրներին թիվ 1 ընտրատարածքում Պաշտոնյայի որդուն դատում են Կառավարությունը սահմանեց հարկային նոր արտոնություններ Նա պետք է «գյուլլեր» իր եղբորը սպանողներին Ձվի 7 ապշեցուցիչ հատկություններ, որոնց մասին քչերդ գիտեիք Արմավիրում տղամարդը ծեծի է ենթարկել հղի կնոջը Գործարան է պայթել․ 3 զոհ կա Այս աշխարհում մարդիկ կան, որոնք զինվորին որբացնում են «հայրենիք»-ով Ադրբեջանը պաշտոնապես սպառնում է Հայաստանին Դպրոցի տնօրեն է զոհվել ավտովթարում Բացառիկ իրավիճակ ընտրությունից հետո ՀՀԿ տատը թվարկում է Արթուր Բաղդասարյանի ունեցվածքը «Երբ Արտակին պետք էր տեր կանգնել՝ հայրենիքը չկար». ռեկորդակիր զինվորի հոգեհանգիստն է Բանակից խուսափածները կազատվեն քրեական հետապնդումից Ադրբեջանում վիճակը լարված է Անցորդը պատժում է փողոցը կողտոտած վարորդին / Տեսանյութ Քոչարյանը պատասխանել է Տեր-Պետրոսյանին ՀՀԿ-ն արդեն իսկ սկսել է իշխանափոխությունը Դոլարը ցած է իջել Սերժ Սարգսյանին ուղեկցել են 2 կործանիչ ուղղաթիռներ․ նրա անվտանգությունն ուժեղացված է Վարչապետի հանձնարարականը Արփինե Հովհաննիսյանին Ո՞ր դեպքում կազատվի Սամվել Բաբայանը․ Սերժ Սարգսյանը պայման է դրել «Մենք արհամարհած ունենք մեզ քննադատողներին». Միհրան Պողոսյանի քարոզարշավին մասնակցող հերոսի մայր Ինչ նոր պլան են բերել համանախագահները 10 խելահեղ պատրանք, որոնք կխաբեն ձեր ուղեղին Վարչապետին դիմավորում է քրեական հեղինակությունը (տեսանյութ) «Արհամարհում եմ». Ռուզաննա Խաչատրյան Հորդորում ենք ստուգե՛լ ընտրատեղամասերում փակցված ցուցակները ՀՀԿ-ն պատասխանել է Սեյրան Օհանյանի կնոջ սպառնալիքներին «Փռի Աշոտի» բանը բուրդ է «Եթե մեկի գլխից մի մազ պակասեց, էնպիսի պրոցեսներ կսկսենք, որ ոչ ոք կյանքում չի տեսել»․ Մարուքյան «Ձեզ որտեղի՞ց այդ ինֆորմացիան, որ ես նայել եմ» Նոր փու՞լ Ղարաբաղի հարցում Կուսություն առանց կուսաթաղանթի Հիվանդագին երևակայության լրատվություն ԱՂՋԻԿՆԵՐԻ ԱՆԿՅՈՒՆ․ Ինչպես մարզել հեշտոցի մկանները Վարդան Այվազյանը խոստովանեց Լուկաշենկոն Հայաստանի մասով բացեց փակագծերը Մեկնարկել է Կոնգրեսի հանրահավաքը / ուղիղ «Զարմանալի է․ ովքեր ծափահարում էին, այսօր քննադատում են Տեր-Պետրոսյանին»․ Շարմազանով Կարևոր փաստաթուղթ է գաղտնազերծվել․ հարցականներ կան «Դրանք զոն նայող են» «Ծառուկյան» դաշինքի քարոզչության հասցեատերը ժողովուրդն է (տեսանյութ) Պատժամիջոցների ենթակա պաշտոնյաներն ու ֆունկցիոներները Ինչով էր Դաշնակցությունը 90-ականներին տարբերվում այսօրվա «Սասնա ծռերից». թեժ քննարկում 6 պատճառ՝ ինչու թիվ 1 ընտրատարածքում ընտրել Ռոբերտ Սարգսյանին ԱՄՆ-ն, ԵՄ-ն, Մեծ Բրիտանիան և Գերմանիան հայտարարություն են արել Հայաստանի մասին Ինչպիսի տեսք ունեին բոլորիս կողմից սիրված դերասանները մանուկ ժամանակ և հիմա / Ֆոտոշարք Աշխարհի 10 ամենատարօրինակ օրենքները Ինչ մեսիջներ էր հղում Սերժ Սարգսյանը Ղարաբաղից ԱԺ-ում ներկայացված կլինի 5 կուսակցություն. նոր սոցհարցում Ովքե՞ր են Ծառուկյանին խոստացել ՀՀ-ում ներդրումներ անել. նրանք սովորական հարուստներ չեն ՁԱՅՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ. Սկսել են կասկածել. տնօրենն ուսուցչին կանչել է պարզաբանման Մեծ աղմուկ Դանիելի շուրջ Կարապետյանը գնեց «Հրազդան-ՋԷԿ»-ը «Ծառուկյան» դաշինքի եզրափակիչ հանդիպումը Երևանում Սկանդալային բացահայտում Դինքի սպանության գործով «Մենք դուր գալու խնդիր չունենք, մենք ճիշտն ենք ասում»․ Վարչապետ «Անհասկանալի բան է կատարվել». Կոմանդոս Նոր պատերազմը գրեթե անխուսափելի է «Դուք չեք մոռացել մեր հանդիպումը, որ կայացավ Ձեր խնդրանքով Մոսկվայում, մետրոյի կանգառի մոտ գտնվող կազինոյի տարածքում»․ ռուսաստանահայի սկանդալային բաց նամակը՝ Նախագահին «էդ կանանցից հեռու մնացեք». Շարմազանովը՝ տնօրենների մասին / Տեսանյութ Սյունիքում կրքերը թեժանում են Քննչական խմբի ղեկավարը լուրջ խնդիրների առաջ է կանգնել. խախտումներ են հայտնաբերվել Առաջարկում եմ դուք էլ միանաք մեր մեծ ու համախմբված ընտանիքին. Ռոբերտ Սարգսյանը Քանաքեռ-Զեյթունի բնակիչներին. տեսանյութ Ինչու են մեծ թվով ոստիկաններ Երևանից գործուղվել Վանաձոր Մելիք Սաֆարյան. ապրիլի 2-ի ընտրությունից է կախված մեր երեխաների ապագան (տեսանյութ) Ո՞ւմ են փորձել սպանել կալանավայրում. ի՞նչ կապ ունի դրա հետ «Նորատուսցի Ալիկը» Աննա Սեմենովիչը մեկնաբանել է իր էրոտիկ լուսանկարների հետ կապված սկանդալը