հետևեք մեզ facebook-ում` facebook.com/newsarm.am

Ինչո՞ւ տարածքների վերադարձի հարցը դարձավ օրակարգ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

1994 թ. հրադադարից հետո մեր գերխնդիրը եղել ու մնում է ԼՂ հակամարտության վերջնական հանգուցալուծումը: Այս բոլոր տարիների ընթացքում Հայաստանին ու Ադրբեջանին առաջարկվել են հարցի կարգավորման բազմաթիվ տարբերակներ, բայց դրանք բոլորն ունեցել են մեկ գլխավոր ընդհանրություն` մեզ համար անվտանգության գոտի համարվող շրջանների վերադարձ: Եթե պատերազմի ավարտից հետո առաջին տարիներին իշխանություններն այդ մասին լռում էին, իսկ այդ մասին բարձրաձայնողներին հրապարակավ գամում անարգանքի սյունին (ինչը հասկանալի էր` պատերազմը նոր էր ավարտվել, զոհված տղերքի արյան հոտն էլ դեռ օդում էր), ապա վերջին տարիներին փորձում են ստեպ–ստեպ դուրս սպրդող տեղեկությունների միջոցով մեր ուղեղը սովորեցնել ու հարմարեցնել այդ, թվում է, այլընտրանք չունեցող անխուսափելիությանը: Ընդ որում, վերջին մի քանի անգամը դա արվել է բարձրագույն մակարդակով: Որ Հայաստանը պատրաստ է եղել վերադարձնել տարածքներ դեռ Կազանում, մի քանի ամիս առաջ հայտարարեց անձամբ նախագահը: Իսկ որ Հայաստանի միակ ելքն այսօր էլ մնում է տարածքների վերադարձը, հաստատեց առաջին նախագահը:
Եվ այսպես, ինչո՞ւ տարածքների վերադարձի խնդիրը դարձավ օրակարգի հիմք բանակցությունների հենց սկզբից:
Անկախություն ստանալուց անմիջապես հետո Ադրբեջանը ի լուր աշխարհի հայտարարել է` իմ տարածքում ունեմ դժգոհություններ, որոնք հանգեցրել են կոնֆլիկտի, ասել կուզի` սա իմ ներքին հարցն է: Եվ Ղարաբաղի ու Ադրբեջանի միջև հակադրությունը միջազգային հանրությունն իր համար ձևակերպել է որպես այդ երկրի ներքին կոնֆլիկտ: Բայց այդ թեզը չէր ստանա վավերացում, եթե Հայաստանը այն չհաստատեր: Իսկ Հայաստանն այն հաստատել է` 1991 թ. ԱՊՀ–ին, ապա 1992 թ. ԵԱՀԿ–ին (այդ ժամանակ` դեռ ԵԱՀԽ) անդամակցության պայմանագրերով Հայաստանի Հանրապետությունը ՃԱՆԱՉԵԼ Է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը` ՆԵՐԱՌՅԱԼ Լեռնային Ղարաբաղը: Ու 1992 թ. մարտի 24–ին Հելսինկիում տեղի ունեցած ԵԱՀԽ նախարարների խորհրդի հատուկ նիստում որոշում է ընդունվել հրավիրել Մինսկի կոնֆերանս, որի խնդիրն էր լուծել Ադրբեջանի տարածքում առկա կոնֆլիկտային վիճակը: Ու համապատասխան փաստաթղթում արձանագրվել է` զբաղվել Ադրբեջանի տարածքում գտնվող ԼՂ շրջանի կոնֆլիկտային վիճակով, որտեղ գոյություն ունի իրենց բնակավայրերից հարկադրաբար հեռացած շուրջ 400000 ադրբեջանցի փախստականների և շուրջ 180000 հայերի խնդիր: Այսինքն, ԼՂ հակամարտությունը ի սկզբանե դիտվել է որպես Ադրբեջանի տարածքում առկա երկու խումբ քաղաքացիների միջև ներքին կոնֆլիկտ: Ընդ որում, նախ` ադրբեջանցիների, հետո` հայերի: Քաղաքագետ Մանվել Սարգսյանը համոզված է` մինչ այսօր որևէ բան չի փոխվել: Ինչպես աշխարհն ընկալել է, այնպես էլ շարունակում է ընկալել այս հարցը:
Իսկ ո՞րն է եղել հետևանքը: Երբ 1991 թ., ապա 1992 թ.–ին Հայաստանը ԼՂ–ի նկատմամբ իր իրավունքները հանձնել է Ադրբեջանին, աշխարհի արձագանքը չի ուշացել: Երբ 1991 թ. դեկտեմբերի 10–ին ԼՂ–ն հայտարարեց անկախություն, Ադրբեջանը լայնածավալ ագրեսիա սանձազերծեց: Խնդիրը մեկն էր` հայաթափել տարածքը: Սկսվեց մեծ ընդհարում: Ադրբեջանը պարտվեց: Ու ռազմական գործողությունները դուրս եկան ԼՂ մարզի սահմաններից: Ի՞նչ տեղի ունեցավ: Երբ 1992 թ. մերոնք ազատագրեցին Շուշին, աշխարհը լռեց` դու իրավունք ունես քո` հայաբնակ տարածքում հսկողություն սահմանել: Մերոնք ազատագրեցին Լաչինը: Աշխարհը կրկին լռեց` քանի որ հայտարարել ես Հայաստանի հետ միանալու մասին, քեզ պետք է միջանցք: Մերոնք մտան Քարվաճառ: Լսվեց միջազգային հանրության ձայնը` կներեք, դա ձերը չէ: Եվ ի հայտ եկավ ՄԱԿ–ի Անվտանգության խորհրդի առաջին բանաձևը` դուրս բերել տեղական հայկական զորքերը: Ուշադրություն դարձրեք` տեղական հայկական զորքերը, ասել կուզի` Ադրբեջանի տարածքի հայկական ուժերը: Իսկ Հայաստանին ընդամենն ասել են` բանեցրու քո ունեցած ազդեցությունը: Մերոնք շարունակել են ազատագրել մյուս շրջանները` Աղդամ, Ֆիզուլի ու մյուսները: Դրանց հետևել են ՄԱԿ–ի ԱԽ–ի նույնաբովանդակ մյուս երեք բանաձևերը: Ու այս բանաձևերն են, որ հետագայում հիմք են դարձել բոլոր այն առաջարկների, այդ թվում` Մադրիդյան սկզբունքների համար, որոնց շուրջ ընթացել են բանակցությունները: Ու այս բանաձևերն են, որոնց մասին մինչ օրս պատեհ ու անպատեհ ցանկացած առիթի դեպքում Ադրբեջանը բարձրաձայնում է` հենց իրեն` աշխարհին հիշեցնելով իր իսկ խոսքերն ու պահանջները:
20 տարուց ավելի տևող բանակցային այս գործընթացում կողմերին առաջարկվել են տարբեր լուծումներ: Ընդ որում, նախնական շրջանում աշխարհի դիրքորոշումը եղել է շատ խիստ: «Հայաստանը պետք է վերադարձներ տարածքները, որից հետո կմտնեին զորքեր և վերջ: Մնացած բոլոր հարցերը դառնում էին հետագա քննարկման առարկա: Այսինքն, կարգավիճակի մասին խոսք անգամ չի եղել»,– փաստում է Մ. Սարգսյանը: Տարածքներ, դիմացը` ոչինչ, ավելի ճիշտ` անորոշ ապագա, անորոշ խոստումներ: Վիճակը փոխվել է 2007–ի նոյեմբերին, երբ առաջարկվել են Մադրիդյան սկզբունքները: Դրանց առաջին կետը սահմանել է` Լեռնային Ղարաբաղը շրջապատող տարածքների վերադարձ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, իսկ երկրորդ կետն ասել է`Լեռնային Ղարաբաղի միջանկյալ կարգավիճակ, նրա անվտանգության և ինքնակառավարման երաշխիքների տրամադրումով: Այսինքն, 2007–ից հետո միայն աշխարհը ճանաչել է ԼՂ ինքնորոշման իրավունքը:
Այսօր էլ մեծ հաշվով բանակցային օրակարգի հիմքը չի փոխվել` տարածքների վերադարձ, միջանկյալ կարգավիճակի տրամադրում, հարցի հետագա կարգավորում` փախստականների վերադարձի, իրավականորեն պարտադիր կամարտահայտության կազմակերպման, վերջնական կարգավիճակի որոշման և խաղաղապահ զորքերի ներդրման միջոցով:
Իսկ ինչո՞ւ է Հայաստանի ղեկավարությունը կողմ եղել և է տարածքների վերադարձին:

Շարունակելի
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում:

Լրահոս
Բացառիկ տեսանյութ. ինչպես է տղամարդը բռնում երրորդ հարկից ցած ընկնող երեխային Մարմնավաճառի անկեղծ բացահայտումները՝ տղամարդկանց մասին Կարեկցանքի է արժանի նա, ում համար «քուչի տղեն» պապերից եկած ավանդ է Աշոտ Աղաբաբյանը չի ընկալել «քուչի տղուն» քաղաքական դաշտից զատելու միտքը Ծառուկյանի առաջարկը բխում է պետության և հասարակության շահերից Գործարար Արտակ Թովմասյանը՝ «Տարվա մեկենաս» (լուսանկարներ) «Զուտ ծիծաղելի իրավիճակում չհայտնվելու համար խորհուրդ կտամ ցանկալին իրականության տեղ հրամցնելու ապարդյուն ճիգեր չգործադրել». Իվետա Տոնոյան Ուկրաինայի հայերի միությունը՝ «Տարվա ամենաարդյունավետ գործող կառույցը սփյուռքում» Նարե Գրիգորյանը մեկնաբանել է իր հղիության մասին լուրերը Լիլիթ Հովհաննիսյանը նոր տեսահոլովակ ունի 3 պատճառ, թե ինչու են կանայք դավաճանում նույնիսկ նրանց, ում սիրում են Հինգ պատճառ ավելի շատ համբուրվելու համար Բուքմեյքերների կանխատեսումը «Արսենալ» - «Էստերսունդ» խաղին ԱԱԾ պետի նախկին տեղակալը՝ Դեմիրճյանի դիմահար սպանվելու ու ռուս պաշտոնյայի այցի մասին Սպանված են գտել «օրենքով գողին» վիրավորած հեղինակությանը. տեսանյութ Նռան ապշեցուցիչ հատկությունները Կարևորագույն ճշմարտություններ հասուն կնոջից Սեքսուալ խաղեր, որոնքպետք կգան բոլորին Հասմիկ Շիրոյան VS երկրպագուներ (տեսանյութ) Հենրիխ Մխիթարյանը՝ մարզմանը (լուսանկարներ) Ինչպես են համբուրվում հորոսկոպի տարբեր նշանները Արմենչիկն ու Արման Հովհաննիսյանը նոր տեսահոլովակ ունեն Ով է «Բացիր աչքերդ» սերիալի Գալան եւ ինչ ճանապարհ է անցել. լուսանկարներ Իսրայելական հայացք հայ-թուրքական սահմանին. հետաքրքիր փոփոխություն Գյումրիում Ի՞նչ լուսանկարներ է հրապարակում «Սերեբրո» խմբի նորեկ Տանյա Մորգունովան Էմիլի Ռատայկովսկին լոգարանից ամբողջովին մերկ լուսանկար է հրապարակել Հայտնի հաղորդավարուհին սոցցանցերով սեքս է առաջարկել օլիգարխներին. լուսանկարներ «Եթե խնդիրներ ունեն, թող լուծեն իրենց հաշվին, ոչ թե...». Անդրանիկ Մարգարյանի հարցազրույցը Նաիրա Զոհրաբյանին Բժիշկները պայքարում են 23-ամյա աղջկա կյանքի համար Կարտոֆիլի ֆանտաստիկ հատկությունները, որոնց մասին քչերը գիտեն Ինչպես է հսկայական վարազը ներխուժում դպրոցի տարածք. տեսանյութ Դանդաղ սեքս. ի՞նչ է սա և ինչու՞ դրանով զբաղվել Ռոյսը՝ տուրի լավագույն գոլի հեղինակ. տեսանյութ Ինչ լուսանկարներ է հրապարակում Միրիամ Բաղդասարյանը Երևանում կանխվել է էշի ու ձիու մսի վաճառքը. լուսանկարներ «Հիմա խաղի կանոնները փոխվել են. ինձանից չեն կարող հրաժարվել». Ելենա Բորիսենկոն անկեղծացել է Սեքս-սկանդալներն ադրբեջանական դպրոցներում Հայաստանը պետք է ուշադիր լինի. սա արդեն ուրիշ Ռուսաստան է Մարդիկ բաղնիքից մերկ դուրս են փախել՝ բռնկված հրդեհի պատճառով. տեսանյութ Նազիկ Ավդալյանը հեռացավ․․․ «Էս ի՞նչ աջաբսանդալ եք սարքել». Նաիրա Զոհրաբյանը վրդովվեց 9 հետաքրքիր փաստ կրծքի մասին Մանուել Պետրոսյանը ջախջախել է ադրբեջանցի Մամեդովին Ո՞ր դիրքում կփորձի ամրապնդվել Մխիթարյանը. մարտի 1-ին ընդառաջ Վտանգը Երեւանի գլխին. շրջադարձի հնարավորություն Եվա Բաղդասարյանը նոր ֆոտոշարք ունի Մարմնավաճառությու՞ն, թե՞ սեքս-աշխատանք. որտեղ է Հայաստանում սահմանը «Չեմ կաշկանդվում, բայց…». Լիա Զախարյան Ռուսաստանը սկսել է «օրենքով գողերի» արտաքսումը. երկրում 30 հայ քրեական հեղինակություն կա «Բարսեղյանը մնալու ա». ուսանողները պաշտպանում են իրենց դասախոսին. տեսանյութ «Հայկական Ժամանակ» թերթի լրագրողը օրուգիշեր հերթապահում է Multi Wellnes-ի դռների մոտ Առանց պարտադրանքի. որտեղ է ինքնակամ սեքսի ու պարտադրանքի միջև սահմանը Կողմնակալ վերաբերմունքը էժան պատվերի ապացույցն է «Թուրքը դու ես». դատախազը՝ Պավլիկ Մանուկյանին. տեսանյութ Պատվեր, որն անհամեմատ ծանր էր լրատվականի քաշից Համացանցում հայտնվել է պոռնո-տեսանյութ՝ ռուս օլիգարխին խայտառակած Նաստյայի մասնակցությամբ Մնում է հուսալ, որ պատվիրատուն այսուհետ կհրաժարվի անգրագետ պատվեր կատարող օբյեկտներից Արգելված որս. տղամարդ է բերման ենթարկվել Մերկ ճշմարտություն. ինչու մարմինն այլևս չի զարմացնում. տեսանյութ Ինչպես է մարզիչն իր սանուհուն փրկում մահից. տեսանյութը համացանցում գերազանցում է բոլոր ռեկորդները Վտանգավոր հիվանդությունների 7 ախտանիշ, որոնք շատ կանայք անտեսում են, բայց իզուր Երևանում ինքնասպանության փորձ է տեղի ունեցել Եվգենյա Մեդվեդեւան ու Ալինա Զագիտովան աշխարհի ռեկորդներ գրանցեցին կարճ ծրագրում Անժելա Սարաֆյանը ներկայացել է առանց կրծկալի. լուսանկարներ, տեսանյութ «Վերջաբանը մոտ է. այսպես այլևս չի կարող». Վարդան Բոստանջյան Ճվճվ Արոյի որդիները ազա՞տ կարձակվեն «Ձեզ նայեք էլի մի հատ». Գրիշա Աղախանյանի կինը բարկացել է. տեսանյութ Իվան Վոլինկինը՝ «Տարվա դեսպան» (լուսանկարներ) Ներքնազգեստով թմբլիկ աղջիկները ներխուժել են ցուցադրության և ճանաչում են պահանջել. լուսանկարներ Համացանցում է հայտնվել Քարդաշյանի նախկին ընկերուհու սեքս-տեսագրությունը Միհրան Ծառուկյանը` անակնկալների մասին «Պատանեկությունս անցել է բակում` ամեն օր կռիվներ, կապտուկներ». Գոռ Համբարձումյանն անկեղծանում է Հոգեբանական 5 խորամանկ հնարք, որոնք պետք կգան յուրաքանչյուրին Գվարդիոլան ու մարզիչը վիճել են հանդերձարան տանող միջանցքում Տիգրան Մնացականյանի և 19–ամյա աղջկա սերը չստացվե՞ց. Տիգրանը հեռացրել է լուսանկարները «Ձեր մատն է կոտրված». Բաբկեն Արարքցյանը ելույթ ունեցավ. տեսանյութ «Եթե քեզ չի հետաքրքրում, ինձ ընդհանրապես չի հետաքրքրում». Միրիամի ու Էրիկի միջև տեղի ունեցած միջադեպի մասին Սամվել Գրիգորյանի դուստրն ամուսնացել է. լուսանկարներ Նորատուսցի Ալիկի և մյուսների արյունոտ ռազբորկայի իրեղեն ապացույցները կորե՞լ են Ինչպե՞ս սկսել կարիերա էրոտիկ ֆիլմերում. հայտնի ռեժիսորն անկեղծացել է կենսափորձի ու սկանդալների մասին