հետևեք մեզ facebook-ում` facebook.com/newsarm.am

Ինչո՞ւ տարածքների վերադարձի հարցը դարձավ օրակարգ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

1994 թ. հրադադարից հետո մեր գերխնդիրը եղել ու մնում է ԼՂ հակամարտության վերջնական հանգուցալուծումը: Այս բոլոր տարիների ընթացքում Հայաստանին ու Ադրբեջանին առաջարկվել են հարցի կարգավորման բազմաթիվ տարբերակներ, բայց դրանք բոլորն ունեցել են մեկ գլխավոր ընդհանրություն` մեզ համար անվտանգության գոտի համարվող շրջանների վերադարձ: Եթե պատերազմի ավարտից հետո առաջին տարիներին իշխանություններն այդ մասին լռում էին, իսկ այդ մասին բարձրաձայնողներին հրապարակավ գամում անարգանքի սյունին (ինչը հասկանալի էր` պատերազմը նոր էր ավարտվել, զոհված տղերքի արյան հոտն էլ դեռ օդում էր), ապա վերջին տարիներին փորձում են ստեպ–ստեպ դուրս սպրդող տեղեկությունների միջոցով մեր ուղեղը սովորեցնել ու հարմարեցնել այդ, թվում է, այլընտրանք չունեցող անխուսափելիությանը: Ընդ որում, վերջին մի քանի անգամը դա արվել է բարձրագույն մակարդակով: Որ Հայաստանը պատրաստ է եղել վերադարձնել տարածքներ դեռ Կազանում, մի քանի ամիս առաջ հայտարարեց անձամբ նախագահը: Իսկ որ Հայաստանի միակ ելքն այսօր էլ մնում է տարածքների վերադարձը, հաստատեց առաջին նախագահը:
Եվ այսպես, ինչո՞ւ տարածքների վերադարձի խնդիրը դարձավ օրակարգի հիմք բանակցությունների հենց սկզբից:
Անկախություն ստանալուց անմիջապես հետո Ադրբեջանը ի լուր աշխարհի հայտարարել է` իմ տարածքում ունեմ դժգոհություններ, որոնք հանգեցրել են կոնֆլիկտի, ասել կուզի` սա իմ ներքին հարցն է: Եվ Ղարաբաղի ու Ադրբեջանի միջև հակադրությունը միջազգային հանրությունն իր համար ձևակերպել է որպես այդ երկրի ներքին կոնֆլիկտ: Բայց այդ թեզը չէր ստանա վավերացում, եթե Հայաստանը այն չհաստատեր: Իսկ Հայաստանն այն հաստատել է` 1991 թ. ԱՊՀ–ին, ապա 1992 թ. ԵԱՀԿ–ին (այդ ժամանակ` դեռ ԵԱՀԽ) անդամակցության պայմանագրերով Հայաստանի Հանրապետությունը ՃԱՆԱՉԵԼ Է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը` ՆԵՐԱՌՅԱԼ Լեռնային Ղարաբաղը: Ու 1992 թ. մարտի 24–ին Հելսինկիում տեղի ունեցած ԵԱՀԽ նախարարների խորհրդի հատուկ նիստում որոշում է ընդունվել հրավիրել Մինսկի կոնֆերանս, որի խնդիրն էր լուծել Ադրբեջանի տարածքում առկա կոնֆլիկտային վիճակը: Ու համապատասխան փաստաթղթում արձանագրվել է` զբաղվել Ադրբեջանի տարածքում գտնվող ԼՂ շրջանի կոնֆլիկտային վիճակով, որտեղ գոյություն ունի իրենց բնակավայրերից հարկադրաբար հեռացած շուրջ 400000 ադրբեջանցի փախստականների և շուրջ 180000 հայերի խնդիր: Այսինքն, ԼՂ հակամարտությունը ի սկզբանե դիտվել է որպես Ադրբեջանի տարածքում առկա երկու խումբ քաղաքացիների միջև ներքին կոնֆլիկտ: Ընդ որում, նախ` ադրբեջանցիների, հետո` հայերի: Քաղաքագետ Մանվել Սարգսյանը համոզված է` մինչ այսօր որևէ բան չի փոխվել: Ինչպես աշխարհն ընկալել է, այնպես էլ շարունակում է ընկալել այս հարցը:
Իսկ ո՞րն է եղել հետևանքը: Երբ 1991 թ., ապա 1992 թ.–ին Հայաստանը ԼՂ–ի նկատմամբ իր իրավունքները հանձնել է Ադրբեջանին, աշխարհի արձագանքը չի ուշացել: Երբ 1991 թ. դեկտեմբերի 10–ին ԼՂ–ն հայտարարեց անկախություն, Ադրբեջանը լայնածավալ ագրեսիա սանձազերծեց: Խնդիրը մեկն էր` հայաթափել տարածքը: Սկսվեց մեծ ընդհարում: Ադրբեջանը պարտվեց: Ու ռազմական գործողությունները դուրս եկան ԼՂ մարզի սահմաններից: Ի՞նչ տեղի ունեցավ: Երբ 1992 թ. մերոնք ազատագրեցին Շուշին, աշխարհը լռեց` դու իրավունք ունես քո` հայաբնակ տարածքում հսկողություն սահմանել: Մերոնք ազատագրեցին Լաչինը: Աշխարհը կրկին լռեց` քանի որ հայտարարել ես Հայաստանի հետ միանալու մասին, քեզ պետք է միջանցք: Մերոնք մտան Քարվաճառ: Լսվեց միջազգային հանրության ձայնը` կներեք, դա ձերը չէ: Եվ ի հայտ եկավ ՄԱԿ–ի Անվտանգության խորհրդի առաջին բանաձևը` դուրս բերել տեղական հայկական զորքերը: Ուշադրություն դարձրեք` տեղական հայկական զորքերը, ասել կուզի` Ադրբեջանի տարածքի հայկական ուժերը: Իսկ Հայաստանին ընդամենն ասել են` բանեցրու քո ունեցած ազդեցությունը: Մերոնք շարունակել են ազատագրել մյուս շրջանները` Աղդամ, Ֆիզուլի ու մյուսները: Դրանց հետևել են ՄԱԿ–ի ԱԽ–ի նույնաբովանդակ մյուս երեք բանաձևերը: Ու այս բանաձևերն են, որ հետագայում հիմք են դարձել բոլոր այն առաջարկների, այդ թվում` Մադրիդյան սկզբունքների համար, որոնց շուրջ ընթացել են բանակցությունները: Ու այս բանաձևերն են, որոնց մասին մինչ օրս պատեհ ու անպատեհ ցանկացած առիթի դեպքում Ադրբեջանը բարձրաձայնում է` հենց իրեն` աշխարհին հիշեցնելով իր իսկ խոսքերն ու պահանջները:
20 տարուց ավելի տևող բանակցային այս գործընթացում կողմերին առաջարկվել են տարբեր լուծումներ: Ընդ որում, նախնական շրջանում աշխարհի դիրքորոշումը եղել է շատ խիստ: «Հայաստանը պետք է վերադարձներ տարածքները, որից հետո կմտնեին զորքեր և վերջ: Մնացած բոլոր հարցերը դառնում էին հետագա քննարկման առարկա: Այսինքն, կարգավիճակի մասին խոսք անգամ չի եղել»,– փաստում է Մ. Սարգսյանը: Տարածքներ, դիմացը` ոչինչ, ավելի ճիշտ` անորոշ ապագա, անորոշ խոստումներ: Վիճակը փոխվել է 2007–ի նոյեմբերին, երբ առաջարկվել են Մադրիդյան սկզբունքները: Դրանց առաջին կետը սահմանել է` Լեռնային Ղարաբաղը շրջապատող տարածքների վերադարձ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, իսկ երկրորդ կետն ասել է`Լեռնային Ղարաբաղի միջանկյալ կարգավիճակ, նրա անվտանգության և ինքնակառավարման երաշխիքների տրամադրումով: Այսինքն, 2007–ից հետո միայն աշխարհը ճանաչել է ԼՂ ինքնորոշման իրավունքը:
Այսօր էլ մեծ հաշվով բանակցային օրակարգի հիմքը չի փոխվել` տարածքների վերադարձ, միջանկյալ կարգավիճակի տրամադրում, հարցի հետագա կարգավորում` փախստականների վերադարձի, իրավականորեն պարտադիր կամարտահայտության կազմակերպման, վերջնական կարգավիճակի որոշման և խաղաղապահ զորքերի ներդրման միջոցով:
Իսկ ինչո՞ւ է Հայաստանի ղեկավարությունը կողմ եղել և է տարածքների վերադարձին:

Շարունակելի
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում:

loading...
Լրահոս
Ինչպիսին է «Կլոն» սերիալի Սամիրան այսօր / լուսանկարներ Մահափորձ քրեական հեղինակությունների նկատմամբ «Ի՞նչ եք տալիս նրան ուտելու»․ հայտնի են դարձել Հռոմի պապի ու ԱՄՆ առաջին տիկնոջ զրույցի նյուանսները Գյումրի ժամանող 25 գեղեցկուհիներն ու վարչապետի ասած «ֆանտաստիկ» փողոցները Ինչեր են անում աղջիկները, որոնց մասին երբեք չեն խոստովանում / Տեսանյութ 18-ամյա աղջիկը վաճառքի է հանել իր կուսությունը՝ ուսման վարձը վճարելու համար / լուսանկարներ Սեյրան Օհանյանի անսպասելի վերադարձը Ում է թիրախավորել Թրամփը Կարեն Կարապետյանը կմեկնի Ռուսաստան Բարեկամավանի դպրոցում սեպտեմբերին առաջին դասարան չի լինի Մերի Հակոբյանը՝ անսպասելի հաղթանակի եւ սերիալային նոր դերի մասին Մարիամ Մելիքյանի 26-ամյակի անակնկալներն ու ամուսնու նվերը Սնունդ և վիտամիններ, որոնք կխթանեն կնոջ օրգազմը Ֆուտբոլային գաճաճները սպասում են Հայաստանին. ինչպե՞ս դուրս գալ անդունդից Հարկայինները կլուծարվեն Սոֆի Դևոյանը՝ իրեն սիրահարված տղաների մասին Պաշտպանության նախարարի խիստ հրահանգը Սուրեն Մանուկյանը մահացավ Արա Սաղաթելյանը զարմացած է. ԱԺ նախագահն ունի 23 օգնական ու խորհրդական Սեդրակ Զատիկյանի պատվիրված սպանության գործով անհանգիստ են Բարձրաստիճան պաշտոնյաների մերկ կանայք․ 18+ լուսանկարներ Հրաշագործ Դուբնիցկու շքեղ էրոտիկ ֆոտոշարքը / 18+ Մոսկվան ճնշում է Բաքվին Ղարաբաղի հարցում Հայաստանի չորրորդ նախագահը Հայկական բանակը պատրաստվում է Զովունիում ցուլը հարձակվել է քաղաքացիների վրա Ղարաբաղի բանակի հաղորդագրությունը Ստալինի թոռը մահացել է Ոստիկանությունը խուզարկել է Հենրիխ Մխիթարյանի Mercedes–ը Որտեղից Սերժ Սարգսյանին տարեկան 500 միլիոն դոլար 10 խորհուրդ 35-ն անց կանանց Ամերիկան նվազեցնում է Հայաստանին տրամադրվող օգնությունը «Համարները հանենք, իջնենք ձոր». ԱԺ նոր ղեկավարությունը հայտնվել է դժվար կացության մեջ Համացանցում է հայտնվել համասեռամոլների մահապատժի տեսանյութը / 18+ «Հերթն ինձ էլ հասավ»․ Շահեն Հարությունյանին 3 օր կպահեն հոգեբուժարանում «Գողական ռազբորկան հիմք են ընդունել ու ինձ մեղադրել…». Թևոսիկի եղբոր սպանության գործով մեղադրյալի նոր վարկածները «Պատրաստ եմ գնդակահարվել»․ Հակոբ Հակոբյան Փոքրիկ լպիրշը գտավ իր պատիժը / տեսանյութ Կարեն Կարապետյանը տվե՞լ է Ռուբեն Վարդանյանի պատասխանը 2,2 մլրդ մարդ շուտով զոհ կգնա 3-րդ համաշխարհայինին․ այն անխուսափելի է․ Բաքսթերի սարսափելի կանխատեսումը Ղարաբաղյան զիգզագի արկածախնդրությունը Սկանդալային հայ մոդել Գայանայի հերթական տեսանյութը / 18+ Սկանդալային մոդել Անահիտ Հարությունյանի մերկ ու գայթակղիչ ֆոտոշարքը (18+) Ընկերոջը գնդակահարած Ուզբոն թեկնածու է Վարչապետին լուրջ փորձություն է սպասվում Գիտնականները բացահայտել են աղջկան օրգազմի հասցնելու ամենաէֆեկտիվ եղանակը Սարատակում հուղարկավորեցին 21-ամյա հերոսին / Տեսանյութ Ուշադրություն դարձրե՛ք խալերին. բժիշկներն ահազանգում են «Մարդասպան եք, բա ի՞նչ եք, ա´յ կիլլերներ». երրորդմասցի Լյովիկի մայրը՝ Գաստիկին (տեսանյութ) Դժվար որոշում Անդունդն ավելի է խորանում Արա Սաղաթելյանը որոշել է կրճատել ԱԺ ուռճացված աշխատակազմը Ինչու են գործից ազատել 21-ամյա աղջկան Ֆեյսբուքը սկսել է միլիոնների հասնող գումարներ կողոպտել հայ բլոգերներից. Սա նաև ՀՀ կառավարության խնդիրն է.Արման Թումասյան «Վերջին զանգը» չի հնչի տասնյակ դպրոցներում Բացառիկ տեսանյութը ֆիքսել է Մանչեսթերում համերգի ժամանակ տեղի ունեցած պայթյունի պահը (տեսանյութ) Ինչ կլինի, եթե 5 րոպե բռնած պահեք ձեր միջնամատը Ձեր հոգեբանական դիմանկարը. չափեք ձեռքն ու իմացեք ողջ ճշմարտությունը ձեր մասին Նոր կառավարության կազմն ուրվագծվում է. ինչ փոփոխություններ են սպասվում Հայաստանը նոր զենք ունի, որը գաղտնի է պահվում Արիանա Գրանդեն՝ իր համերգին հաջորդած ահաբեկչության մասին Արմեն Աշոտյանը պայթեցրեց ՀՀԿ-ն Սերժ Սարգսյանը դարձավ ընդդիմություն Աղջիկը վրեժխնդիր է եղել՝ իրեն «փողոցային» անվանելու համար Ղարաբաղի բանակի հաղորդագրությունը Աղա մարդ էր․ քայլում էր փողոցով ու աննկատ մարդկանց գրպանը սահեցնում ոսկեդրամը Հետաքրքիր փաստեր Թուրքիայի վերջին ընտրություններից Վրաստան–Ադրբեջան–Թուրքիա ռազմական պայմանագիր կստորագրվի․ ի՞նչ վտանգներ է այն պարունակում Մանչեսթերի պայթյունի զոհերի թիվն աճում է Ովքե՞ր չխորտակվեցին Մոուրինյոյի ճահճում. Էրերա, Մխիթարյան, Վալենսիա Ալիեւի մատնահետքը Էրդողանի դեմ մահափորձում Գորիսում աղջիկ են առևանգել Արսեն Գրիգորյանը պաշտոն է ստացել «Ազատություն» ռադիոկայանի հրապարակման առիթով հարուցվել է քրեական գործ Կղզի Լոռիում. այստեղ կհասնեն միայն համարձակները (տեսանյութ) Ամերիկաբնակ դիզայներ Լիլիթ Մարկոսյանի տարեդարձը օվկիանոսի ափին «Ղարաբաղի հարցը լուծված է․ պետք է ազատագրենք նոր շրջաններ»․ Բադասյան Մելինե Գալոյանն անակնկալներ է պատրաստում Այսօրվա Ազգային ժողովը չի ներկայացնում ժողովրդի մեծամասնության կարծիքը. Արման Վարդանյան Գերիշխող կլինի 80-ականների շունչը, թափանցիկությունը կխրախուսվի. ամառային նորաձևության վերջին միտումները / ֆոտոներ