հետևեք մեզ facebook-ում` facebook.com/newsarm.am

Ինչո՞ւ տարածքների վերադարձի հարցը դարձավ օրակարգ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

1994 թ. հրադադարից հետո մեր գերխնդիրը եղել ու մնում է ԼՂ հակամարտության վերջնական հանգուցալուծումը: Այս բոլոր տարիների ընթացքում Հայաստանին ու Ադրբեջանին առաջարկվել են հարցի կարգավորման բազմաթիվ տարբերակներ, բայց դրանք բոլորն ունեցել են մեկ գլխավոր ընդհանրություն` մեզ համար անվտանգության գոտի համարվող շրջանների վերադարձ: Եթե պատերազմի ավարտից հետո առաջին տարիներին իշխանություններն այդ մասին լռում էին, իսկ այդ մասին բարձրաձայնողներին հրապարակավ գամում անարգանքի սյունին (ինչը հասկանալի էր` պատերազմը նոր էր ավարտվել, զոհված տղերքի արյան հոտն էլ դեռ օդում էր), ապա վերջին տարիներին փորձում են ստեպ–ստեպ դուրս սպրդող տեղեկությունների միջոցով մեր ուղեղը սովորեցնել ու հարմարեցնել այդ, թվում է, այլընտրանք չունեցող անխուսափելիությանը: Ընդ որում, վերջին մի քանի անգամը դա արվել է բարձրագույն մակարդակով: Որ Հայաստանը պատրաստ է եղել վերադարձնել տարածքներ դեռ Կազանում, մի քանի ամիս առաջ հայտարարեց անձամբ նախագահը: Իսկ որ Հայաստանի միակ ելքն այսօր էլ մնում է տարածքների վերադարձը, հաստատեց առաջին նախագահը:
Եվ այսպես, ինչո՞ւ տարածքների վերադարձի խնդիրը դարձավ օրակարգի հիմք բանակցությունների հենց սկզբից:
Անկախություն ստանալուց անմիջապես հետո Ադրբեջանը ի լուր աշխարհի հայտարարել է` իմ տարածքում ունեմ դժգոհություններ, որոնք հանգեցրել են կոնֆլիկտի, ասել կուզի` սա իմ ներքին հարցն է: Եվ Ղարաբաղի ու Ադրբեջանի միջև հակադրությունը միջազգային հանրությունն իր համար ձևակերպել է որպես այդ երկրի ներքին կոնֆլիկտ: Բայց այդ թեզը չէր ստանա վավերացում, եթե Հայաստանը այն չհաստատեր: Իսկ Հայաստանն այն հաստատել է` 1991 թ. ԱՊՀ–ին, ապա 1992 թ. ԵԱՀԿ–ին (այդ ժամանակ` դեռ ԵԱՀԽ) անդամակցության պայմանագրերով Հայաստանի Հանրապետությունը ՃԱՆԱՉԵԼ Է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը` ՆԵՐԱՌՅԱԼ Լեռնային Ղարաբաղը: Ու 1992 թ. մարտի 24–ին Հելսինկիում տեղի ունեցած ԵԱՀԽ նախարարների խորհրդի հատուկ նիստում որոշում է ընդունվել հրավիրել Մինսկի կոնֆերանս, որի խնդիրն էր լուծել Ադրբեջանի տարածքում առկա կոնֆլիկտային վիճակը: Ու համապատասխան փաստաթղթում արձանագրվել է` զբաղվել Ադրբեջանի տարածքում գտնվող ԼՂ շրջանի կոնֆլիկտային վիճակով, որտեղ գոյություն ունի իրենց բնակավայրերից հարկադրաբար հեռացած շուրջ 400000 ադրբեջանցի փախստականների և շուրջ 180000 հայերի խնդիր: Այսինքն, ԼՂ հակամարտությունը ի սկզբանե դիտվել է որպես Ադրբեջանի տարածքում առկա երկու խումբ քաղաքացիների միջև ներքին կոնֆլիկտ: Ընդ որում, նախ` ադրբեջանցիների, հետո` հայերի: Քաղաքագետ Մանվել Սարգսյանը համոզված է` մինչ այսօր որևէ բան չի փոխվել: Ինչպես աշխարհն ընկալել է, այնպես էլ շարունակում է ընկալել այս հարցը:
Իսկ ո՞րն է եղել հետևանքը: Երբ 1991 թ., ապա 1992 թ.–ին Հայաստանը ԼՂ–ի նկատմամբ իր իրավունքները հանձնել է Ադրբեջանին, աշխարհի արձագանքը չի ուշացել: Երբ 1991 թ. դեկտեմբերի 10–ին ԼՂ–ն հայտարարեց անկախություն, Ադրբեջանը լայնածավալ ագրեսիա սանձազերծեց: Խնդիրը մեկն էր` հայաթափել տարածքը: Սկսվեց մեծ ընդհարում: Ադրբեջանը պարտվեց: Ու ռազմական գործողությունները դուրս եկան ԼՂ մարզի սահմաններից: Ի՞նչ տեղի ունեցավ: Երբ 1992 թ. մերոնք ազատագրեցին Շուշին, աշխարհը լռեց` դու իրավունք ունես քո` հայաբնակ տարածքում հսկողություն սահմանել: Մերոնք ազատագրեցին Լաչինը: Աշխարհը կրկին լռեց` քանի որ հայտարարել ես Հայաստանի հետ միանալու մասին, քեզ պետք է միջանցք: Մերոնք մտան Քարվաճառ: Լսվեց միջազգային հանրության ձայնը` կներեք, դա ձերը չէ: Եվ ի հայտ եկավ ՄԱԿ–ի Անվտանգության խորհրդի առաջին բանաձևը` դուրս բերել տեղական հայկական զորքերը: Ուշադրություն դարձրեք` տեղական հայկական զորքերը, ասել կուզի` Ադրբեջանի տարածքի հայկական ուժերը: Իսկ Հայաստանին ընդամենն ասել են` բանեցրու քո ունեցած ազդեցությունը: Մերոնք շարունակել են ազատագրել մյուս շրջանները` Աղդամ, Ֆիզուլի ու մյուսները: Դրանց հետևել են ՄԱԿ–ի ԱԽ–ի նույնաբովանդակ մյուս երեք բանաձևերը: Ու այս բանաձևերն են, որ հետագայում հիմք են դարձել բոլոր այն առաջարկների, այդ թվում` Մադրիդյան սկզբունքների համար, որոնց շուրջ ընթացել են բանակցությունները: Ու այս բանաձևերն են, որոնց մասին մինչ օրս պատեհ ու անպատեհ ցանկացած առիթի դեպքում Ադրբեջանը բարձրաձայնում է` հենց իրեն` աշխարհին հիշեցնելով իր իսկ խոսքերն ու պահանջները:
20 տարուց ավելի տևող բանակցային այս գործընթացում կողմերին առաջարկվել են տարբեր լուծումներ: Ընդ որում, նախնական շրջանում աշխարհի դիրքորոշումը եղել է շատ խիստ: «Հայաստանը պետք է վերադարձներ տարածքները, որից հետո կմտնեին զորքեր և վերջ: Մնացած բոլոր հարցերը դառնում էին հետագա քննարկման առարկա: Այսինքն, կարգավիճակի մասին խոսք անգամ չի եղել»,– փաստում է Մ. Սարգսյանը: Տարածքներ, դիմացը` ոչինչ, ավելի ճիշտ` անորոշ ապագա, անորոշ խոստումներ: Վիճակը փոխվել է 2007–ի նոյեմբերին, երբ առաջարկվել են Մադրիդյան սկզբունքները: Դրանց առաջին կետը սահմանել է` Լեռնային Ղարաբաղը շրջապատող տարածքների վերադարձ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, իսկ երկրորդ կետն ասել է`Լեռնային Ղարաբաղի միջանկյալ կարգավիճակ, նրա անվտանգության և ինքնակառավարման երաշխիքների տրամադրումով: Այսինքն, 2007–ից հետո միայն աշխարհը ճանաչել է ԼՂ ինքնորոշման իրավունքը:
Այսօր էլ մեծ հաշվով բանակցային օրակարգի հիմքը չի փոխվել` տարածքների վերադարձ, միջանկյալ կարգավիճակի տրամադրում, հարցի հետագա կարգավորում` փախստականների վերադարձի, իրավականորեն պարտադիր կամարտահայտության կազմակերպման, վերջնական կարգավիճակի որոշման և խաղաղապահ զորքերի ներդրման միջոցով:
Իսկ ինչո՞ւ է Հայաստանի ղեկավարությունը կողմ եղել և է տարածքների վերադարձին:

Շարունակելի
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում:

loading...
Լրահոս
Խմած կինը փորձում է բռնաբարել տղամարդուն․ Տեսանյութ 18+ Դպրոցական ավտոբուսի վթարի հետեւանքով 16 մարդ է զոհվել Կարեն Կարապետյանը խթանում է նոր դարաշրջանի մուտքը Հայաստան Ինչ է կատարվում Ռուսաստանի դպրոցներում․ ֆոտոշարք Աղջկա դին հայտնաբերվել է. սպանողը ցույց է տվել սպանության վայրը Ինչ է փորձում պոկել Պուտինը․ ինչ կապ ունի դա Հայաստանի ու Ղարաբաղի հետ Եղանակը՝ առաջիկա օրերին Բացահայտվել է Թումանյան փողոցում տեղի ունեցած սպանությունը Ի՞նչ խնդիրներ ունի Բեգլարյանը իշխանությունների հետ Դատապարտյալների հիվանդանոց մարմնավաճառնե՞ր են բերվել․ հիմնարկի փակման իրական պատճառը Աղմկահարույց դեպք. կիզակետում են դպրոցի տնօրենն ու նրա մայրը Խմած ռուս աղջիկները՝ բնության գրկում. Տեսանյութ Ի՞նչը դուր չի եկել Միքայել Մինասյանին Ովքեր են աշխատում Կարեն Կարապետյանի դեմ Սպանություն Երևանում Ինչ են խլել Սուրիկ Խաչատրյանից Ուրվագծվում է ՀՀԿ ցուցակի առաջին եռյակը Արփինե Հովհաննիսյանի ունեցվածքը «Ու՞մ է պետք լինելու այն հողը, որի վրա ոչ ոք չի ապրելու». Սերժ Սարգսյան ԲԱՑԱՌԻԿ Տեսանյութ․ Վաշինգտոնում ամբոխը ջարդ ու փշուր է անում խանութների ապակիներն ու մեքենաները Գայլերը օգնության են հասնում մարդուն ու պաշտպանում արջից Հուզումներ ու անկարգություններ Վաշինգտոնում․ տասնյակ ձերբակալվածներ կան Ղարաբաղին ժամանակ է տրվել Ազերի պորտապարուհու անզուգական կատարումը․ Տեսանյութ Բլեֆ է. չեմ կարծում, թե Սերժ Սարգսյանի դեմ մահափորձ է ծրագրված Oլիմպիական փոխչեմպիոն Արմեն Մկրտչյանը ՀԱՕԿ նախագահի հրավերով վերադարձել է Հայաստան (տեսանյութ) ԻԳԻԼ-ը ոչնչացրել է Պալմիրայի ամֆիթատրոնի շենքը Իրավիճակը՝ ավտոճանապարհներին Ապրիլի 2-ի լույս 3-ի գիշերը «Ելք»-ը ՀՀԿ-ին անականկալ կբերի Ընտրություններ կեղծողը արտագաղթել է ԱՄՆ Ահա թե ինչպես է պետք տաքսի կանգնեցնել․ Տեսանյութ Աղջիկը փողոցից նստել է անհայտ տաքսի և այլևս տուն չի վերադարձել. Հայտնաբերվել է նրա դին Կարեն Կարապետյանն այցելեց Ամերիկյան համալսարան ◙ Զարմանահրաշ լուսանկարներ՝ Էկվադորի անտառներում ապրող ցեղի առօրյայից «Ես թուրքերից չեմ վախմ, ես հայերից եմ վախմ»․ զինվորն անկեղծանում է «Իմ խոսքը միշտ էլ դաժան է լինում, որի պատճառով սարսափի մեջ են ընկնում» Սաշիկ Սարգսյան․ «Կարող ա՞ գիտեք գալիվուդյան աստղ եմ»․ Տեսանյութ ՀՀԿ-ն սպասում է Մոսկվայի հրահանգին Մեկնարկել է Դոնալդ Թրամփի երդմնակալության արարողությունը․ ուղիղ միացում Մետրոյում անհայտ տղամարդը դանակով հարձակվել է ուղևորների վրա Ավտոմատավորների հայտնվելը կառավարությունում՝ չի մեկնաբանվել Մոդել Էմիլի Ռատայկովսկին կրքոտ տեսանյութ է հրապարակել Նախարարի անկեղծացումը Հայերին պատանդ էին պահել․ նոր փաստեր Լավրովը «կատոկել է» ադրբեջանցիներին Ինչպես ճիշտ մերսել ազդրի հետին մակերևույթը․ Տեսանյութ Խայտառակ վիճակ Որոնք են հայ աղջիկների երազանքները․ Տեսանյութ Ծեծռկտուք խորհրդարանում․ մասնակցել են նաև կանայք․ Լուսանկարներ Հաջորդ պատերազմի օրն ու ժամը կորոշի Մոսկվան Բացառիկ տեղեկություն Ագուլիսի կոտորածից Արամեն նոր տեսահոլովակ է ներկայացրել Մերկ աղջիկը Խարկովի մետրոյում շոկի է մատնել ուղևորներին․ Տեսանյութ Օրվա կադրը՝ 5000 դրամանոցի վրա «Ուզում եմ իմանալ ողջ ճշմարտությունը»․ զոհված զինվորի հոր բաց նամակը նախագահին Պայթեցրել են հայ քրեական հեղինակության մտերմուհու ավտոմեքենան․ տեսանյութ Վարձու մարդասպան Սերժ Սարգսյանի դե՞մ. ինչով է պայմանավորված ուժեղացված հսկողությունը Պաշտոնյա է պաշտոնանկ արվել Նոր վերաբաշխում Բախումներ Վաշինգտոնում Թրամփի հակառակորդների ու ոստիկանության միջև Մեքենան ընկել է գետը. կան տուժածներ Սկանդալային հայ մոդել Գայանայի նոր տեսանյութը 2018-ի՝ օդից կախված խորհրդարանը Մոսկվան պատասխան է պատրաստում Սերժ Սարգսյանին Միհրան Պողոսյանին զգուշացվելու է Նոր Nokia սմարթֆոնով ընկույզ են ջարդել (տեսանյութ) Սուրենյանը հայտնում է տաքացման մասին Խաչատուր Սուքիասյանի հարցազրույցը Սա քեզ, սա ինձ, սա` Օստապ Իբրահիմովիչին Քաղաքապետի մեքենաները «Ալյանս» կուսակցության մամուլի խոսնակ. «Սարգիս Հարությունյանը կոմպրոմատներ է հավաքել» Լավ լուր․ գործունեության այս տեսակներն ազատվել են հարկերից Արմեն Մարտիրոսյանը փորձել է ապտակել Զ․ Փոստանջյանին Կարեն Կարապետյանի կառավարությունում փոփոխություններ են սպասվում. Ղարաբաղի բանակը հաղորդագրություն է տարածել Այս մասնագիտությանը երանի կտան շատ տղամարդիկ․ Տեսանյութ Շների 10 ամենավտանգավոր ցեղատեսակները․ Տեսանյութ Իսլամական պետության պարագլուխների մեծ մասը ոչնչացված է Փաստաբանի վրա հարձակված դատախազը կաթողիկոսի եղբորորդի՞ն է «Դիրքերն ինքնափիառի վերածած ոմն մեկն իրեն իրավունք է վերապահում նույն դասարանում մնացած աշակերտի մակարդակի եզրահանգումներ անել»․ ԱԳՆ-ի կոշտ պատասխանը՝ Արշակ Զաքարյանին