հետևեք մեզ facebook-ում` facebook.com/newsarm.am

Ինչո՞ւ տարածքների վերադարձի հարցը դարձավ օրակարգ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

1994 թ. հրադադարից հետո մեր գերխնդիրը եղել ու մնում է ԼՂ հակամարտության վերջնական հանգուցալուծումը: Այս բոլոր տարիների ընթացքում Հայաստանին ու Ադրբեջանին առաջարկվել են հարցի կարգավորման բազմաթիվ տարբերակներ, բայց դրանք բոլորն ունեցել են մեկ գլխավոր ընդհանրություն` մեզ համար անվտանգության գոտի համարվող շրջանների վերադարձ: Եթե պատերազմի ավարտից հետո առաջին տարիներին իշխանություններն այդ մասին լռում էին, իսկ այդ մասին բարձրաձայնողներին հրապարակավ գամում անարգանքի սյունին (ինչը հասկանալի էր` պատերազմը նոր էր ավարտվել, զոհված տղերքի արյան հոտն էլ դեռ օդում էր), ապա վերջին տարիներին փորձում են ստեպ–ստեպ դուրս սպրդող տեղեկությունների միջոցով մեր ուղեղը սովորեցնել ու հարմարեցնել այդ, թվում է, այլընտրանք չունեցող անխուսափելիությանը: Ընդ որում, վերջին մի քանի անգամը դա արվել է բարձրագույն մակարդակով: Որ Հայաստանը պատրաստ է եղել վերադարձնել տարածքներ դեռ Կազանում, մի քանի ամիս առաջ հայտարարեց անձամբ նախագահը: Իսկ որ Հայաստանի միակ ելքն այսօր էլ մնում է տարածքների վերադարձը, հաստատեց առաջին նախագահը:
Եվ այսպես, ինչո՞ւ տարածքների վերադարձի խնդիրը դարձավ օրակարգի հիմք բանակցությունների հենց սկզբից:
Անկախություն ստանալուց անմիջապես հետո Ադրբեջանը ի լուր աշխարհի հայտարարել է` իմ տարածքում ունեմ դժգոհություններ, որոնք հանգեցրել են կոնֆլիկտի, ասել կուզի` սա իմ ներքին հարցն է: Եվ Ղարաբաղի ու Ադրբեջանի միջև հակադրությունը միջազգային հանրությունն իր համար ձևակերպել է որպես այդ երկրի ներքին կոնֆլիկտ: Բայց այդ թեզը չէր ստանա վավերացում, եթե Հայաստանը այն չհաստատեր: Իսկ Հայաստանն այն հաստատել է` 1991 թ. ԱՊՀ–ին, ապա 1992 թ. ԵԱՀԿ–ին (այդ ժամանակ` դեռ ԵԱՀԽ) անդամակցության պայմանագրերով Հայաստանի Հանրապետությունը ՃԱՆԱՉԵԼ Է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը` ՆԵՐԱՌՅԱԼ Լեռնային Ղարաբաղը: Ու 1992 թ. մարտի 24–ին Հելսինկիում տեղի ունեցած ԵԱՀԽ նախարարների խորհրդի հատուկ նիստում որոշում է ընդունվել հրավիրել Մինսկի կոնֆերանս, որի խնդիրն էր լուծել Ադրբեջանի տարածքում առկա կոնֆլիկտային վիճակը: Ու համապատասխան փաստաթղթում արձանագրվել է` զբաղվել Ադրբեջանի տարածքում գտնվող ԼՂ շրջանի կոնֆլիկտային վիճակով, որտեղ գոյություն ունի իրենց բնակավայրերից հարկադրաբար հեռացած շուրջ 400000 ադրբեջանցի փախստականների և շուրջ 180000 հայերի խնդիր: Այսինքն, ԼՂ հակամարտությունը ի սկզբանե դիտվել է որպես Ադրբեջանի տարածքում առկա երկու խումբ քաղաքացիների միջև ներքին կոնֆլիկտ: Ընդ որում, նախ` ադրբեջանցիների, հետո` հայերի: Քաղաքագետ Մանվել Սարգսյանը համոզված է` մինչ այսօր որևէ բան չի փոխվել: Ինչպես աշխարհն ընկալել է, այնպես էլ շարունակում է ընկալել այս հարցը:
Իսկ ո՞րն է եղել հետևանքը: Երբ 1991 թ., ապա 1992 թ.–ին Հայաստանը ԼՂ–ի նկատմամբ իր իրավունքները հանձնել է Ադրբեջանին, աշխարհի արձագանքը չի ուշացել: Երբ 1991 թ. դեկտեմբերի 10–ին ԼՂ–ն հայտարարեց անկախություն, Ադրբեջանը լայնածավալ ագրեսիա սանձազերծեց: Խնդիրը մեկն էր` հայաթափել տարածքը: Սկսվեց մեծ ընդհարում: Ադրբեջանը պարտվեց: Ու ռազմական գործողությունները դուրս եկան ԼՂ մարզի սահմաններից: Ի՞նչ տեղի ունեցավ: Երբ 1992 թ. մերոնք ազատագրեցին Շուշին, աշխարհը լռեց` դու իրավունք ունես քո` հայաբնակ տարածքում հսկողություն սահմանել: Մերոնք ազատագրեցին Լաչինը: Աշխարհը կրկին լռեց` քանի որ հայտարարել ես Հայաստանի հետ միանալու մասին, քեզ պետք է միջանցք: Մերոնք մտան Քարվաճառ: Լսվեց միջազգային հանրության ձայնը` կներեք, դա ձերը չէ: Եվ ի հայտ եկավ ՄԱԿ–ի Անվտանգության խորհրդի առաջին բանաձևը` դուրս բերել տեղական հայկական զորքերը: Ուշադրություն դարձրեք` տեղական հայկական զորքերը, ասել կուզի` Ադրբեջանի տարածքի հայկական ուժերը: Իսկ Հայաստանին ընդամենն ասել են` բանեցրու քո ունեցած ազդեցությունը: Մերոնք շարունակել են ազատագրել մյուս շրջանները` Աղդամ, Ֆիզուլի ու մյուսները: Դրանց հետևել են ՄԱԿ–ի ԱԽ–ի նույնաբովանդակ մյուս երեք բանաձևերը: Ու այս բանաձևերն են, որ հետագայում հիմք են դարձել բոլոր այն առաջարկների, այդ թվում` Մադրիդյան սկզբունքների համար, որոնց շուրջ ընթացել են բանակցությունները: Ու այս բանաձևերն են, որոնց մասին մինչ օրս պատեհ ու անպատեհ ցանկացած առիթի դեպքում Ադրբեջանը բարձրաձայնում է` հենց իրեն` աշխարհին հիշեցնելով իր իսկ խոսքերն ու պահանջները:
20 տարուց ավելի տևող բանակցային այս գործընթացում կողմերին առաջարկվել են տարբեր լուծումներ: Ընդ որում, նախնական շրջանում աշխարհի դիրքորոշումը եղել է շատ խիստ: «Հայաստանը պետք է վերադարձներ տարածքները, որից հետո կմտնեին զորքեր և վերջ: Մնացած բոլոր հարցերը դառնում էին հետագա քննարկման առարկա: Այսինքն, կարգավիճակի մասին խոսք անգամ չի եղել»,– փաստում է Մ. Սարգսյանը: Տարածքներ, դիմացը` ոչինչ, ավելի ճիշտ` անորոշ ապագա, անորոշ խոստումներ: Վիճակը փոխվել է 2007–ի նոյեմբերին, երբ առաջարկվել են Մադրիդյան սկզբունքները: Դրանց առաջին կետը սահմանել է` Լեռնային Ղարաբաղը շրջապատող տարածքների վերադարձ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, իսկ երկրորդ կետն ասել է`Լեռնային Ղարաբաղի միջանկյալ կարգավիճակ, նրա անվտանգության և ինքնակառավարման երաշխիքների տրամադրումով: Այսինքն, 2007–ից հետո միայն աշխարհը ճանաչել է ԼՂ ինքնորոշման իրավունքը:
Այսօր էլ մեծ հաշվով բանակցային օրակարգի հիմքը չի փոխվել` տարածքների վերադարձ, միջանկյալ կարգավիճակի տրամադրում, հարցի հետագա կարգավորում` փախստականների վերադարձի, իրավականորեն պարտադիր կամարտահայտության կազմակերպման, վերջնական կարգավիճակի որոշման և խաղաղապահ զորքերի ներդրման միջոցով:
Իսկ ինչո՞ւ է Հայաստանի ղեկավարությունը կողմ եղել և է տարածքների վերադարձին:

Շարունակելի
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում:

loading...
Լրահոս
Չծերացող գեղեցկուհին. 42-ամյա չինուհին բացահայտել է հավերժ երիտասարդության գաղտնիքը Ինչպես են պայթեցնում հսկայական շենքը Կիպ շորերով աղջիկների գեղեցկությունը՝ տեսանյութով Կերեք սրանից օրը 1 թեյի գդալ և 50-ում կունենաք 30 տարեկանի տեսք Հայուհու խայտառակ կատարումը կարաոկեում․ տեսանյութ Ինչ է կատարվում ձեր օրգանիզմի հետ, երբ կծու տաքդեղ եք ուտում Ինչպես է պոկերի արքա Դեն Բիլզերյանը մերկ աղջկան տանիքից նետում ցած (տեսանյութ) Ինչ է սպասվում ձեզ վաղը․ աստղագուշակ Անհավանական սեռական օրգիա՝ ռուսական հարսանիքին (տեսանյութ) «Դեռ Շահումյանը պետք է վերադարձնենք․ ես հիմա չգիտեմ՝ այդքանից հետո ի՞նչ են բանակցում»․ գեներալ Տեր-Գրիգորյանց Դոլարն ու եվրոն թանկանում են Սոնա Պողոսյանը՝ Եվրոպայի չեմպիոն Ահա թե ինչպես է պետք պարել խնջույքների ժամանակ (տեսանյութ) Բիզնեսմենի դստեր սանձազերծած արյունալի ավտովթարի տեսագրությունը հայտնվել է համացանցում Ինչպես է BMW-ն մրցում ընդդեմ Lamborghinni-ի և Bugatti-ի (տեսանյութ) Ֆուտբոլի ֆեդերացիայի բացառիկ ցուցանիշը Սա տեսնել է պետք․ ինչպես են հանգստանում արաբական շեյխերը. (տեսանյութ) 5 սխալ, որի պատճառով ձեզ կարող են լքել Երբ հային արտասահմանում կանգնեցնում է ոստիկանը Վիգեն Սարգսյանին խաբել են. աղմկահարույց բացահայտում Ֆուտբոլի ամենասեքսուալ երկրպագուն․ Լարիսա Ռիկելմե (տեսանյութ) Սամվել Ալեքսանյանին դատի են տվել Ինչպես է ավստրիաբնակ հայ արվամոլը բորբոքված վիրավորում Արամ MP3-ին Ինչ սիրավեպեր են վերագրում «Մերժվածի» Իչային իրական կյանքում Տղայի օրիգինալ ամուսնության առաջարկը աղջիկը մերժել չկարողացավ ՀԱՐՑԱԿՈԽ․ Սերգեյ Դանիելյան Պռոշյանում գործարան կստեղծվի Ի՞նչ կլինի, եթե փակվի ատոմակայանը Սոցփաթեթից օգտվողների համար նոր մոդել է ներդրվել «Լեւոն Հայրապետյանին սպանել են»․ Նարինե Դիլբարյան Ինչպե՞ս իմանալ դիմացինի հեռախոսահամարը հաշվիչի օգնությամբ Հայաստանը «գաղտնազերծեց» ամենակարեւոր փաստաթուղթը «Իմ նման մարդիկ շատ են պետք էս երկրին»․ Տիգրան Արզաքանցյան Արտաշ Ասատրյան և Sammy Flash - «Նուբար» Երևանում 11-ամյա աղջիկը մոր և վերջինիս մտերիմի կողմից պարբերաբար ծեծի է ենթարկվել Համաշխարհային մեծության պոռնոաստղ Սաշա Գրեյը Իվան Ուրգանտի հյուրն է․ տեսանյութ Պուտինը մինչև արցունքոտվելը ծիծաղում է իր նմանակի արած հումորի վրա․ տեսանյութ Ինչպես է վագրը հարձակվում աղջկա վրա․ տեսանյութ Սարգսյանի իշխանության լրացուցիչ ժամանակը Տեսանյութ․ օդանավը վթարային վայրէջքի ժամանակ բախվել է երկու մեքենայի Ոստիկանությունը ոչնչացրել է Այնթապի գյուղապետի ռուսական համարները Վերջին պահերին խցում ում հետ է եղել Լևոն Հայրապետյանը Քրեական գործ չի հարուցվի «Այստեղ հայեր կա՞ն»․ Ջասթին Բիբերը դիմել է երկրպագուներին Անի Երանյանը մանրամասնել է Խորեն Լեւոնյանի ու Սոս Ջանիբեկյանի հետ իր տեսարանները Ինչպես է անցել Նադեժդա Սարգսյանի ծնունդը․ ներկա է եղել Ռիտա Սարգսյանը Խորամանկ ու գեղեցիկ աղջկա կերպար. Մերի Հակոբյանի մուտքը «Դոմինո» Վարչապետը երկու ամիս ժամանակ տվեց Սարգսյանը բացել է փակագծերը Այս աղջիկը Մանկական Եվրատեսիլ 2005-ի հաղթողն էր․ երբ տեսնեք՝ ինչպիսին է նա հիմա, կկորցնեք խոսելու ունակությունը Գայի պողոտայում կին է բերման ենթարկվել Լուկակուն խանգարում է Մխիթարյանին, որի հետևանքով… Հայաստանում գրանցվել է երեք երկրաշարժ Մնացել է մի հարց Ուշադիր եղեք․ նշաններ, որոնք վկայում են մագնեզիումի պակասի մասին iPhone 7-ի հետ անհավանական փորձարկում են արել Ինչպես պետք է ձեզ պահեք առաջին հանդիպման ժամանակ․ հոգեբանների խորհուրդները Սկանդալային հայ մոդելը նոր տեսանյութ է ներկայացրել Ինչ է սպասվում ձեզ վաղը․ աստղագուշակ Ինչու է հարկավոր մարմնին կարտոֆիլ քսել «Ախպեր կարող ա՞ բոզ եմ, իմ մոտ խի՞ չեք խոսում». Ապարանում բարձր մուզիկայի պատճառով գլուխ են ջարդել Ռուսական պրոպագանդային չի հաջողվում հասնել իրենց նպատակին NASA-ն ցույց է տվել, թե ինչ տեսք կունենա բնակավայրը Մարսում Համացանցում է հայտնվել Խարկովի արյունալի ողբերգության մասին պատմող տեսանյութը Տեսանյութում ներկայացվել է տղամարդկանց «տեղ գնալու» հագուստի էվոլյուցիան ԱՅՍՕՐՎԱ ՁԵՐ ՌՈՄԱՆՏԻԿ ՀՈՐՈՍԿՈՊԸ Փոքրիկի հուզիչ անակնկալը (տեսանյութ) Մեսսին գուլպայի մեջ տեղադրած հաբ է ընդունել Օլիմպիակոսի հետ խաղի ժամանակ (տեսանյութ) Նոր մանրամասներ չինացի աղջկա բռնաբարության գործից Քենդալ Ջենների բաց ֆոտոսեսիան (տեսանյութ) Ինչո՞ւ են կանայք ստրեսից լցվում Քիմ Քարդաշյանի կրքոտ պարը (տեսանյութ) Էռնեկյանը դատի է տվել Արթուր Բաղդասարյանին Խոշոր ավտովթար․ տաքսու ուղևոր է զոհվել Ի՞նչ է նշանակում լինել եվրոպացի Ինչպես առաջին անգամ համբուրել աղջկան․ տեսանյութ Ինքնասպանության փորձ Ղարաբաղում «Որևէ մեկը պայման չդնի․ ոնց կուզենք՝ կխոսանք, ում անունը պետք ա՝ կտանք»․ Նիկոլ Փաշինյանը բորբոքվեց Ինչ լուսանկարներ է հրապարակում մատղաշ սեքս-սիմվոլ Արիել Ուինթերը Ինստագրամում Աղվան Հովսեփյանի դեսանտը Բաղրամյան 26-ում