հետևեք մեզ facebook-ում` facebook.com/newsarm.am

Ինչո՞ւ տարածքների վերադարձի հարցը դարձավ օրակարգ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

1994 թ. հրադադարից հետո մեր գերխնդիրը եղել ու մնում է ԼՂ հակամարտության վերջնական հանգուցալուծումը: Այս բոլոր տարիների ընթացքում Հայաստանին ու Ադրբեջանին առաջարկվել են հարցի կարգավորման բազմաթիվ տարբերակներ, բայց դրանք բոլորն ունեցել են մեկ գլխավոր ընդհանրություն` մեզ համար անվտանգության գոտի համարվող շրջանների վերադարձ: Եթե պատերազմի ավարտից հետո առաջին տարիներին իշխանություններն այդ մասին լռում էին, իսկ այդ մասին բարձրաձայնողներին հրապարակավ գամում անարգանքի սյունին (ինչը հասկանալի էր` պատերազմը նոր էր ավարտվել, զոհված տղերքի արյան հոտն էլ դեռ օդում էր), ապա վերջին տարիներին փորձում են ստեպ–ստեպ դուրս սպրդող տեղեկությունների միջոցով մեր ուղեղը սովորեցնել ու հարմարեցնել այդ, թվում է, այլընտրանք չունեցող անխուսափելիությանը: Ընդ որում, վերջին մի քանի անգամը դա արվել է բարձրագույն մակարդակով: Որ Հայաստանը պատրաստ է եղել վերադարձնել տարածքներ դեռ Կազանում, մի քանի ամիս առաջ հայտարարեց անձամբ նախագահը: Իսկ որ Հայաստանի միակ ելքն այսօր էլ մնում է տարածքների վերադարձը, հաստատեց առաջին նախագահը:
Եվ այսպես, ինչո՞ւ տարածքների վերադարձի խնդիրը դարձավ օրակարգի հիմք բանակցությունների հենց սկզբից:
Անկախություն ստանալուց անմիջապես հետո Ադրբեջանը ի լուր աշխարհի հայտարարել է` իմ տարածքում ունեմ դժգոհություններ, որոնք հանգեցրել են կոնֆլիկտի, ասել կուզի` սա իմ ներքին հարցն է: Եվ Ղարաբաղի ու Ադրբեջանի միջև հակադրությունը միջազգային հանրությունն իր համար ձևակերպել է որպես այդ երկրի ներքին կոնֆլիկտ: Բայց այդ թեզը չէր ստանա վավերացում, եթե Հայաստանը այն չհաստատեր: Իսկ Հայաստանն այն հաստատել է` 1991 թ. ԱՊՀ–ին, ապա 1992 թ. ԵԱՀԿ–ին (այդ ժամանակ` դեռ ԵԱՀԽ) անդամակցության պայմանագրերով Հայաստանի Հանրապետությունը ՃԱՆԱՉԵԼ Է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը` ՆԵՐԱՌՅԱԼ Լեռնային Ղարաբաղը: Ու 1992 թ. մարտի 24–ին Հելսինկիում տեղի ունեցած ԵԱՀԽ նախարարների խորհրդի հատուկ նիստում որոշում է ընդունվել հրավիրել Մինսկի կոնֆերանս, որի խնդիրն էր լուծել Ադրբեջանի տարածքում առկա կոնֆլիկտային վիճակը: Ու համապատասխան փաստաթղթում արձանագրվել է` զբաղվել Ադրբեջանի տարածքում գտնվող ԼՂ շրջանի կոնֆլիկտային վիճակով, որտեղ գոյություն ունի իրենց բնակավայրերից հարկադրաբար հեռացած շուրջ 400000 ադրբեջանցի փախստականների և շուրջ 180000 հայերի խնդիր: Այսինքն, ԼՂ հակամարտությունը ի սկզբանե դիտվել է որպես Ադրբեջանի տարածքում առկա երկու խումբ քաղաքացիների միջև ներքին կոնֆլիկտ: Ընդ որում, նախ` ադրբեջանցիների, հետո` հայերի: Քաղաքագետ Մանվել Սարգսյանը համոզված է` մինչ այսօր որևէ բան չի փոխվել: Ինչպես աշխարհն ընկալել է, այնպես էլ շարունակում է ընկալել այս հարցը:
Իսկ ո՞րն է եղել հետևանքը: Երբ 1991 թ., ապա 1992 թ.–ին Հայաստանը ԼՂ–ի նկատմամբ իր իրավունքները հանձնել է Ադրբեջանին, աշխարհի արձագանքը չի ուշացել: Երբ 1991 թ. դեկտեմբերի 10–ին ԼՂ–ն հայտարարեց անկախություն, Ադրբեջանը լայնածավալ ագրեսիա սանձազերծեց: Խնդիրը մեկն էր` հայաթափել տարածքը: Սկսվեց մեծ ընդհարում: Ադրբեջանը պարտվեց: Ու ռազմական գործողությունները դուրս եկան ԼՂ մարզի սահմաններից: Ի՞նչ տեղի ունեցավ: Երբ 1992 թ. մերոնք ազատագրեցին Շուշին, աշխարհը լռեց` դու իրավունք ունես քո` հայաբնակ տարածքում հսկողություն սահմանել: Մերոնք ազատագրեցին Լաչինը: Աշխարհը կրկին լռեց` քանի որ հայտարարել ես Հայաստանի հետ միանալու մասին, քեզ պետք է միջանցք: Մերոնք մտան Քարվաճառ: Լսվեց միջազգային հանրության ձայնը` կներեք, դա ձերը չէ: Եվ ի հայտ եկավ ՄԱԿ–ի Անվտանգության խորհրդի առաջին բանաձևը` դուրս բերել տեղական հայկական զորքերը: Ուշադրություն դարձրեք` տեղական հայկական զորքերը, ասել կուզի` Ադրբեջանի տարածքի հայկական ուժերը: Իսկ Հայաստանին ընդամենն ասել են` բանեցրու քո ունեցած ազդեցությունը: Մերոնք շարունակել են ազատագրել մյուս շրջանները` Աղդամ, Ֆիզուլի ու մյուսները: Դրանց հետևել են ՄԱԿ–ի ԱԽ–ի նույնաբովանդակ մյուս երեք բանաձևերը: Ու այս բանաձևերն են, որ հետագայում հիմք են դարձել բոլոր այն առաջարկների, այդ թվում` Մադրիդյան սկզբունքների համար, որոնց շուրջ ընթացել են բանակցությունները: Ու այս բանաձևերն են, որոնց մասին մինչ օրս պատեհ ու անպատեհ ցանկացած առիթի դեպքում Ադրբեջանը բարձրաձայնում է` հենց իրեն` աշխարհին հիշեցնելով իր իսկ խոսքերն ու պահանջները:
20 տարուց ավելի տևող բանակցային այս գործընթացում կողմերին առաջարկվել են տարբեր լուծումներ: Ընդ որում, նախնական շրջանում աշխարհի դիրքորոշումը եղել է շատ խիստ: «Հայաստանը պետք է վերադարձներ տարածքները, որից հետո կմտնեին զորքեր և վերջ: Մնացած բոլոր հարցերը դառնում էին հետագա քննարկման առարկա: Այսինքն, կարգավիճակի մասին խոսք անգամ չի եղել»,– փաստում է Մ. Սարգսյանը: Տարածքներ, դիմացը` ոչինչ, ավելի ճիշտ` անորոշ ապագա, անորոշ խոստումներ: Վիճակը փոխվել է 2007–ի նոյեմբերին, երբ առաջարկվել են Մադրիդյան սկզբունքները: Դրանց առաջին կետը սահմանել է` Լեռնային Ղարաբաղը շրջապատող տարածքների վերադարձ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, իսկ երկրորդ կետն ասել է`Լեռնային Ղարաբաղի միջանկյալ կարգավիճակ, նրա անվտանգության և ինքնակառավարման երաշխիքների տրամադրումով: Այսինքն, 2007–ից հետո միայն աշխարհը ճանաչել է ԼՂ ինքնորոշման իրավունքը:
Այսօր էլ մեծ հաշվով բանակցային օրակարգի հիմքը չի փոխվել` տարածքների վերադարձ, միջանկյալ կարգավիճակի տրամադրում, հարցի հետագա կարգավորում` փախստականների վերադարձի, իրավականորեն պարտադիր կամարտահայտության կազմակերպման, վերջնական կարգավիճակի որոշման և խաղաղապահ զորքերի ներդրման միջոցով:
Իսկ ինչո՞ւ է Հայաստանի ղեկավարությունը կողմ եղել և է տարածքների վերադարձին:

Շարունակելի
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում:

loading...
Լրահոս
Տեսանյութ / «Մեր նախագահները միշտ ԿԳԲ-ի հետ են աշխատել եւ խոսել են ժողովրդավարությունից»․ Պարույր Հայրիկյան Ոստիկանության օպերլիազորն ու նրա հայրը մարմնական վնասվածքներով տեղափոխվել են հիվանդանոց Երևանում մերսումները զուգորդվել են սեռական գործողություններով․ սրահի տերն ազատազրկվեց Սևանի բնակչին սպառնացել են «տրուբին նստեցնել». Փաշինյանը հրապարակել է Գլխավոր դատախազին ուղղված դիմումը Տեսանյութ 18+ / Մերկ կուրծք և կոնֆետներ․ Femen-ի ակտիվիստուհին Կիեւում ցույց է արել Ընտրե՛ք պատկերներից մեկն ու իմացեք՝ ով եք ձեր ամուսնու համար Ինչու է Պուտինը համատեղել Հայաստանի ու Իսրայելի ղեկավարների հետ հանդիպումը Միհրան Հարությունյանը Հայաստանում պատրաստվում է իր հարսանիքին Մասիսի ՀՀԿ-ական քաղաքապետի մերձավորները մի խումբ երիտասարդների դաժան ծեծի են ենթարկել 26-ամյա արգենտինացին 46 հազար դոլար է ծախսել՝ էլֆ դառնալու նպատակով Սարգսյան-Պուտին հանդիպման խորհրդավոր «ուղեկիցը» Համացանցում է հայտնվել Երևանում «Յաշիկի» և տաքսու բախման տեսանյութը Կիսամերկ երեխաների մասնակցությամբ անցկացված շոուն զայրացրել է հանդիսատեսին Էդիկ Օսետրինայի որդուն հրաժարվել են «օրենքով գող» ճանաչել (լուսանկարներ) Զոհեր և վիրավորներ. խանդի հողի վրա մասսայական սպանդ՝ Ռուսաստանում 15-ամյա հարբած աղջիկն ընկել է 9-րդ հարկից ու ողջ մնացել Դեմի Ռոուզն ամբողջովին մերկացել է Բողոք. Այս կինն ամբողջովին մերկացավ և տեղադրեց իր լուսանկարները համացանցում «Ապ ջան, Արսենին կանչել ես, որ ի՞նչ անես». ո՞ւմ և ի՞նչ է ապացուցում Արթուր Պետրոսյանը «Ուրվագիծ»՝ Հրանտ Բագրատյանի հետ Շոկային ծես, որը Բրազիլիայում անում են մինչև հիմա. 18+ Ռուս քաղաքագետը մեկնաբանում է Սարգսյանի անակնկալ այցը Մոսկվա Կյանքն՝ առանց դաշտանի․ ինչու հումակերներն ամսականներ չեն ունենում Ուտելուց հետո լողանալը վնասակար է․ ահա թե ինչու Ատամի մածուկը, հնարավոր է, դարի հանցավոր համաձայնությունն է․ մեզ թունավորում են Ընտրեք պատկերներից մեկն ու իմացեք՝ ինչ է ձեզ սպասվում Կատարյալ հետույք մեկ շաբաթում. 13 վարժություն Ինչու է Լիդուշիկը որոշել գնալ Հայաստանից Սիրուշոն՝ Ղարաբաղում․ լուսանկարներ ԵԱՏՄ հետ համաձայնագիրը Թուրքիային Տիգրան Սարգսյա՞նն է առաջարկել Սաակաշվիլին` Սիրադեղյանի հետքերով Ինչու՞ հանկարծ շրջանառության մեջ դրվեց մեկ ամիս առաջվա քրեական բախման լուրը Բաղմանյանի ճանկերը չե՞ն հասնի ԱԱԾ պետին. նոր զարգացում՝ դատարանի նախագահի գործով Օկսանա Կանավալովան ֆիտնեսի այցելուներին ոգեշնչում է իր կազմվածքով (տեսանյութ, լուսանկարներ 18+) Կնոջ անմոռանալի բույրը Հայ երգչուհի Աթենա Մանուկյանը բաց դեկոլտեով ընդգծել է իր շքեղ կուրծքը․ լուսանկար Տարոն Մարգարյանի շնորհավորանքը չեմպիոններին Չորս ահազանգ այն մասին, որ հարաբերություններում պետք է վերջակետ դնել 17-ամյա աղջկա անհաջող թռիչքի ու գետն ընկնելու տեսագրությունը հայտնվել է համացանցում (տեսանյութ) Ամուսնալուծված տղամարդու ամենաազնիվ խոստովանությունը Հորոսկոպի 4 կանայք, որոնք պարզապես խելքահան են անում տղամարդկանց Աշխարհի տարբեր երկրների կին բանտարկյալները (լուսանկարներ) Ռուս աղջիկը ստել է, որ Միհրան Հարությունյանը ծեծել է իրեն. քրգործի հարուցումը մերժվել է «Չեղած բանի մասին չեմ պատրաստվում պարզաբանում տալ». ոստիկաններն այցելել են Շշերի Մելոյին ԹԵՍՏ. Այս նկարը կբացահայտի՝ ինչ մտածելակերպ ունեք․ կանացի՞, թե՞ տղամարդկային 7 հանճարեղ լուծում․ ինչպես գեղեցիկ սանրվածք անել, երբ դուրս գալուն 5 րոպե է մնացել Աբսուրդային սյուրպրիզներ Հայաստանի համար Պարզվել են 32-ամյա տղամարդու դանակահարության դեպքի հանգամանքները Աշոտ Մանուչարյանը՝ Սերժ Սարգսյանի ՌԴ մեկնելու մասին Հղիությանն առնչվող 8 սնահավատություն, որոնք գիտությունը հաստատել է Աբխազները կտրել են հայ պետավտոտեսուչ Ալբերտ Զեբելյանի ականջը Ռուս-ադրբեջանական նոր գործարքի վտանգավոր ուրվականը 18 լուսանկար, որոնցից հետո ինտերնետն այլևս նախկինը չէ 10 հարց, որ ցանկալի է իրար տաք մինչ ամուսնանալը Հրապարակվել է «Սալոր հավաքող աղջկա» էրոտիկ շարքի շարունակությունը Բուռն սեքսի պատճառով 17-ամյա բաշկիրուհին հայտնվել է վերակենդանացման բաժնում Նիկոլ Փաշինյանը ցույց տվեց ԵՏՄ-ից դուրս գալու իր ճանապարհը 15 աստղեր, որոնք չեն ծերանում Խաչիկ Ալիզյանը շտապօգնության մեքենայի սրահում մահացել է Հարութ Բալյանի և Սուպեր Սաքոյի զուգերգը նոր ռեկորդներ է սահմանում «Կարգին»-ի լավագույններից Անահիտ Հարությունյանը՝ սիրելիի հետ անկողնային լուսանկարի մասին Պուտինը որոշել է. Սերժ Սարգսյանը գնում է Պրեմիերա․ Արայիկ Ավետիսյան - «Դու իմ կյանքն ես» Հայաստանի տուրիզմի միտումները փոխվում են. պոպուլյարություն են վայելում կարճատև տուրերը Սարգսյանը հանդիպելու է Պուտինի հետ․ ինչ է սպասվում Քայլի Ջենների նոր լողազգեստը և «անկեղծ» բիկինին. լուսանկարներ Ադրբեջանական դպրոցում 3 տղաներ տարիներ շարունակ բռնաբարել են համադասարանցի աղջկան Երկրաշարժ Իտալիայում․ կան զոհեր Աբրահամյանն իր բիզնեսներն Ալեքսանյանի՞ն է վաճառում Ինչպես ազատվել դաշտանային ցավերից. օգտակար խորհուրդներ գինեկոլոգից Խմեք այս ըմպելիքը ձվարանի կիստայի և արգանդի միոմայի դեպքում. արդյունքը մի քանի օրում կերևա Ղարաբաղյան գոտու ապառազմականացումը գերտերությունների օրակարգում է Եթե երազում մահացած մարդու եք տեսել... ԱԻՆ-ը նոր տվյալներ է հայտնում Վրաստանում տեղի ունեցած վթարից, որից Հայաստանի քաղաքացիներ են տուժել «Լավ, մի երկու ամիս էլ սենց ձգեցիք, հետո՞» Ոտքերն ու աջ ձեռքը ականի պայթյունից կորցրած մայորը ռեկորդ է սահմանել (տեսանյութ) Դիրքեր, որոնք կլուծեն բոլոր խնդիրներն անկողնում (լուսանկարներ 18+) Ահա թե ինչ են նշանակում հետույքի վրայի փոսիկները Այն, ինչ հայտնաբերեցին Սալվադոր Դալիի գերեզմանում, ցնցեց բոլորին
15
Փակել X