հետևեք մեզ facebook-ում` facebook.com/newsarm.am

Պատերազմի վերսկսման պայմանը

«ԼՐԱԳԻՐ»

Հարավային Կովկասը հակամարտությունների ծագումից հետո (1990-1993) ներառվել է միջազգային քաղաքական հարաբերությունների ոլորտում, ինչը հանգեցրել է հակամարտությունների «միջազգայնացմանը» եւ խոշոր տերությունների ու միջազգային քաղաքական կազմակերպությունների ակտիվ միջամտությանը:
Անգամ ԱՊՀ նորանկախ պետությունների ֆոնին, որոնց ճակատագրի հանդեպ ուշադիր են ԱՄՆ-ն, ՆԱՏՕ-ն և առհասարակ Արեւմուտքը, Հարավային Կովկասի երկրները հատուկ ուշադրության են արժանանում նրանց կողմից՝ որպես Եվրասիայի՝ ռազմական-ռազմավարական նշանակություն ունեցող առանցքային տարածաշրջան:
Իրավիճակի զարգացումը դիտարկելու համար շատ կարեւոր է պատկերացնել տարածաշրջանի երկրների՝ քաղաքական որոշումներ կայացնելու իրական հնարավորությունները: Հաշվի առնելով այնպիսի կարեւոր նշաններ, ինչպիսիք են վերլուծկան ու հետազոտական հաստատությունների ու կենտրոնների ստեղծումը, Պետդեպի եւ եվրոպական երկրների արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների համապատասխան ստորաբաժանումները, Թուրքիայում ԱՊՀ և թյուրքալեզու պետությունների հարցերով համապատասխան պետական կառույցների առկայությունը, տարածաշրջանում այդ պետությունների ակտիվությունը, կարելի է պնդել, որ Արեւմուտքի արտաքին քաղաքական ռազմավարություններում Հարավային Կովկասը դիտարկվում է որպես Եվրասիայի կարեւորագույն պոլիգոն:
Ըստ էության, Արեւմտյան հանրությունը հմակարգայնացրել է տարածաշրջանի երկրների ներքին հասարակական-քաղաքական կյանքը եւ առանձին դեպքում անգամ կանոնակարգել (եթե հաշվի առնենք, որ խորհրդարանական ու նախագահական ընտրությունների լեգիտիմության վերաբերյալ վերջնական վճիռ կայացվում է Արեւմուտքում): Արեւմուտքը տարածաշրջանում իրագործում է կոմունիկացիոն եւ աշխարհտնտեսական նշանակության առավել ակտուալ եւ դինամիկ նախագծերը: Դրանց իրագործման հետ է կապվում Արեւմուտքի տնտեսապես առաջատար երկրների ռեսուրսային ապահովվածությունը եւ տնտեսական բարեկեցությունը:
Հատուկ նշանակություն է ձեռք բերում տարածաշրջանի երկրների ռազմաքաղաքական համագործակցությունն Արեւմուտքի (Վրաստան, Ադրբեջան) եւ Ռուսաստանի (Հայաստան) հետ: Արեւմուտքի քաղաքական եւ ռազմական կառույցներում այդ երկրների ներգրավումը նույնպես խոսում է այն մասին, որ տարածաշրջանն Արեւմուտքի համար շարքային նշանակություն չունի: Եվրոպայի խորհրդին տարածաշրջանի երկրների անդամակցությունն ըստ էության նրանց դարձրել է եվրոպական երկրներ, որն ըստ երեւույթին պետք է ռազմական ինտեգրացիայի համակարգում ներգրավման նոր փուլ դառնար:
Ներկայիս Ադրբդջանը պատրաստվում է պատերազմի եւ ուսումնասիրում է Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի հնարավոր արձագանքը, սակայն ակնհայտորեն թերագնահատում է ԱՄՆ եւ ՆԱՏՕ-ի արձագանքը: Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին, ապա այդ պատերազմի սկսման գործում նրա դերն ակնհայտ է: Ռուսաստանը փորձում է թույլ չտալ ՆԱՏՕ-ի մուտքը Հարավային Կովկաս, ինչը կարող է տեղի ունենալ հարաբերական խաղաղ գոյակցության պայմաններում:
Ռուսներին հետաքրքրում է փոքր պատերազմը, որը պայմաններ կստեղծի Ռուսաստանի միջամտության, տարածաշրջանում իրավիճակը կառավարելու համար: Թուրքիան շահագրգռված է Ադրբեջանի եւ Հայաստանի միջեւ փոքր պատերազմով՝ տարածաշրջանում իր քաղաքական եւ ռազմական ներկայությունը հիմնավորելու համար:
Ըստ էության, Ռուսաստանն ու Թուրքիան Հարավային Կովկասում նույն ծրագրերն են առաջ քաշում՝ այդ գոտում ՆԱՏՕ-ի եւ ԱՄՆ-ի ուժեղացման բացառումը: Ադրբեջանը, սակայն, վախենում է այդ պատերազմում պարտությունից եւ հույս ունի սպառազինության նոր տեսակներ ձեռք բերել:
Ժամանակի ընթացքում ոչ Ռուսաստանը, ոչ Թուրքիան ունակ չեն լինելու մեկուսացված վիճակում պատերազմ նախաձեռնել, որը մտնում է միջազգայնացման նոր փուլ: Ռուսները հասկանում են դա եւ սահմանափակում իրենց ակնհայտ գերազանցությունը:
Դոնալդ Թրամփի ընտրությունը Սեւծովյան-Կովկասյան տարածաշրջանում ամերիկյան ազդեցության աճի նոր փուլ է սկզբնավորելու: Կովկասյան եւ սեւծովյան հակամարտությունները խիստ կապված են ԱՄՆ-ի ու ՆԱՏՕ-ի շահերի հետ:
Եթե փորձենք բնութագրել ՆԱՏՕ-ի, ԱՄՆ-ի ու Եվրամիության նպատակներն ու խնդիրները տարածաշրջանի պետությունների հանդեպ, ապա կարելի է ենթադրել հետեւյալը. Արեւմտյան հանրությունը, տարածաշրջանը դիտարկելով որպես «առանցքային» իր եվրասիական քաղաքականությունում, փորձում է այդ երկրներին ու մի շարք այլ պետությունների բուֆերային գոտու դեր պարտադրել, որն ունակ կլինի առանց ՆԱՏՕ-ի անմիջական մասնակցության պաշտպանել իր ինքնիշխանությունն ու ապահովել անվտանգությունը, որպեսզի իրենց կապիտալի համար համապատասխան պայմաններ ստեղծվեն:
Այդ նպատակին են ենթարկված տարածաշրջանի վրա ազդեցության տնտեսական, քաղաքական և ռազմատեխնիկական ազդեցության բոլոր մեթոդները, որոնք, անկասկած, տեղավորվում են Արեւմտյան հանրության քաղաքականության ընդհանուր համակարգում: Կարելի է որպես կարեւոր ռազմավարություն դիտարկել Թուրքիայի քաղաքականությունը, որն իրագործում է իր երկու արտաքին քաղաքական հայեցակարգերը՝ պանթյուրքիզմն ու պանօսմանիզմը:
Հարավային Կովկասի եւ Կենտրոնական Ասիայի հանդեպ Թուրքիայի քաղաքականությունը հիմնականում ինքնուրույն է եւ նպատակ ունի քաղաքական ու տնտեսական կայսրություն ստեղծել: Առայժմ այդ քաղաքականությունը համապատասխանում է Արեւմուտքի պահանջներին, սակայն գնալով ավելի նվազ չափով:
Ադրբեջանում ավելի անկայուն իրավիճակ է ստեղծվել, քան Վրաստանում ու Հայաստանում: Դա մեծապես կապված է ընդդիմության լիակատար ջախջախման եւ նախագահի պաշտոնում ժողովրդականություն վայելող թեկնածուի բացակայության հետ: Ադրբեջանում ներքին քաղաքական պայքարը վառ արտահայտված կլանային բնույթ ունի եւ շատ սերտ կապված է հարստացման աղբյուրներին հասանելիության հետ: Իհարկե, պայքարող կլանների գլխավոր խնդիրն է նավթային եկամուտների վերահսկողությունը:
Քաղաքական պայքարում միշտ օգտագործվել է ղարաբաղյան գործոնը, սակայն վերջին ժամանակներս այդ գործոնը հատկապես օգտագործվում է քարոզչական նպատակներով: Ընդդիմադիր առաջնորդները փորձում են վերակենդանացնել ազգայնական տրամադրությունները եւ կառավարությանը մեղադրել Ղարաբաղի կորստի հետ հաշտվելու մեջ:
Դա ստիպում է նախագահ Իլհամ Ալիեւին մշտապես ագրեսիվ հայտարարություններ անել եւ իրավիճակի գնահատականներ տալ: Հայաստանի հետ բանակցություններում Հեյդար Ալիեւի շահագրգռվածությունն ավելի շուտ կարեւորագույն քարոզչական քայլ էր եւ չէր համապատասխանում իրական նպատակներին ու հռչակված խնդիրներին: Հիմքեր կան պնդելու, ու Հեյդար Ալիեւը մասնակի կարգավորման փոքր հույս ուներ, ինչն իր որդի Իլհամի Ալիեւի համար, որին ձգտում էր նախագահ դարձնել, քաղաքական խնդրահարույց իրվիճակի մակարդակի նվազման պայման կլիներ:
Այսինքն, մասնակի կարգավորումը հաջորդ նախագահի վրայից կհաներ խնդիրների մի մասը: Հեյդար Ալիեւն ամբողջությամբ մերժում էր ղարաբաղյան հարցի ուժային լուծման հնարավորությունը: Դա կապված չէր զոհերի մեծ թվի մտահոգության հետ: Ավելի շուտ, Հեյդար Ալիեւը պարզապես չէր հավատում պատերազմում հաղթանակի կամ էլ նշանակալի ռազմական հաջողության հասնելու հնարավորությանը:
(Հիմքեր կան պնդելու, որ 1993 թվականին նրա սանձազերծած պատերազմը նպատակ ուներ ապացուցել այդ ճանապարհով նպատակին հասնելու անհնարինությունը, սակայն չէր կարող պատկերացնել, որ հասարակության այդ համոզմունքը ձեռք կբերվեր այդքան բարձր գնով):
Իլհամ Ալիեւը նախընտրել է Ղարաբաղի վերադարձի առավել արմատական միջոցներ, ինչը, իհարկե, քաղաքական-քարոզչական նշանակություն ունի, եւ բացի այդ, միլիտարիզացիան կարեւոր նշանակություն ունի միջոցների լվացման, բյուջետային աղբյուրներից լրացուցիչ եկամուտների ստացման առումով:
Ըստ վարկածներից մեկի՝ Ադրբեջանի ղեկավարությունում միլիտարիզացիան իբր դիտարկվում է որպես սոցիալական արդիականացման, նոր միջին դասի ստեղծման եւ երկրում զինված ուժերի, սպայական կորպուսի էլիտարության թուրքական ավանդույթների ներդրման միջոց:
Շատ հնարավոր է, որ հենց այդ գաղափարն էլ հետապնդվում է, սակայն ադրբեջանական հանրությունը չի առանձնանում ուժեղ միլիտարիստական տրամադրություններով եւ պատրաստ չէ այդքան նորարարական մոդելի:
Ադրբեջանը միլիտարիզացիայի, ռազմական տեխնիկայի ձեռքբերման, կադրերի պատրաստման լայնածավալ ծրագիր է իրագործում: Ռազմական փորձագետների գնահատականներով, Ադրբեջանը նպատակ է դրել ստեղծել տարածաշրջանում ամենամեծաթիվ եւ մարտունակ բանակը: Ռազմական գործողությունների ժամանակ Ադրբեջանի բանակի գլխավոր շտաբը խնդիր է դնում 155-165 հազարանոց զորք հանել՝ հաշվի առնելով նաեւ պահեստազորայիններին:
Անհասկանալի է մնում, թե ինչպես է դա համապատասխանելու ՆԱՏՕ-ի պահանջներին, չնայած Ադրբեջանը վաղուց հնարավորություն ունի այդպիսի բանակ սպառազինել: Ադրբեջանի ռազմական գաղափարախոսությունն ու հայեցակարգը ստեղծել է Թուրքիան, որը գործնականում ձեւավորում է Ադրբեջանի զինված ուժերն ու հատուկ ծառայությունները: Իրանական լրատվամիջոցներում երկրի իշխանությունների նախաձեռնությամբ բազմիցս հրապարակումներ են եղել, որ Թուրքիան փաստացի իր զինված ուժերն է ստեղծում Ադրբեջանում:
Ռուս փորձագետների կարծիքով, Ադրբեջանում ստեղծվում է մոբիլ բանակ՝ հիմնականում հարձակողական նպատակներով: Ադրբեջանի բանակի գաղափարախոսությունը, կառուցվածքը եւ օպերատիվ պլանները հաստատում են, որ այդ բանակը հարձակողական նպատակներ ունի:
Նույն գնահատականների համաձայն՝ Ադրբեջանը, չնայած բանակաշինության ոլորտի բազմաթիվ խնդիրներին, կարողացել է լուծել գլխավոր խնդիրներից մեկը՝ հրամանատարական կազմի եւ սպայական կադրերի պատրաստումը: Բանակում սպայական խմբավորումներ գոյություն ունեն՝ խորհրդային բանակի ներկայացուցիչներ, ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ ձեւավորված սպաներ եւ սպաների նոր սերունդ, որը ռազմական կրթություն է ստացել Թուրքիայում եւ այլ երկրներում:
Վերջին խմբավորումն առավելություններ ու հեռանկարներ ունի: Նրանք առանձնանում են կարգապահությամբ եւ սպայական պատվի մասին պատկերացումներով: Այդ խմբավորումների միջեւ պայքար է ընթանում:
Ներկայում, չնայած քաղաքական գործիչների արմատական հայտարարություններին ու արտաքին քաղաքականությունում ուժի ցուցադրման ձգտմանը, Ադրբեջանը չի կարող ինքնուրույն որոշում կայացնել ռազմական գործողություններ վերսկսելու վերաբերյալ: Դա միանշական է ու հավաստի:
Ադրբեջանը պարտավորեցնող պայմանավորվածություններ ունի Թուրքիայի հետ ռազմավարական համագործակցության մասով: Դրա արդյունքում Ադրբեջանի ռազմա-քաղաքական ներուժը պետք է դիտարկել որպես թուրքական բանակի «արեւելյան բլոկ»: Հեյդար Ալիեւն ու Սուլեյման Դեմիրելը ժամանակին ռազմավարական համագործակցության սկզբունքային պայմանագիր են ստորագրել, ըստ որի՝
1. Ադրբեջանը չի կարող առանց Թուրքիայի համաձայնության որոշումներ կայացնել ռազմական գործողություններ սկսելու վերաբերյալ,
2. Թուրքիան երաշխավորում է Ադրբեջանի անվտանգությունը վերջինիս դեմ ցանկացած ագրեսիայի դեպքում եւ ռազմական ու քաղաքական օգնություն ցույց կտա Ադրբեջանին;
3. Ռազմավարական համագործակցության իրագործման առաջարկվող սխեմայում երեք հավանական հակառակորդ կա՝ Ռուսաստան, Իրան, Հայաստան:
Այդ խնդիրները սակայն հիմնարար չեն դարձել եւ իրենց «չեն արդարացրել»: Իշխանության է եկել այլ նախագահ, որը շատ բան է ժառանգություն ստացել, սակայն հաջողությամբ քանդելու է Ադրբեջանը:

Լրահոս
Բացառիկ հարցազրույց. Սուպեր Սաքոն ապացուցում է , որ «Մի գնա» երգի հեղինակային բոլոր իրավունքներն իրենն են Սկանդային հայ մոդել Գայանան հերթական խենթացնող տեսանյութն է հրապարակել Եթե լավ օր եք ուզում ունենալ, առավոտյան անպայման արեք այս 11 բաները Ալեքսիս Սանչեսը հայտնվել է սեքս սկանդալում (լուսանկար) Ֆուտբոլիստը կոտրել է մրցակցի ոտքն ու սկսել է լաց լինել (լուսանկարներ, տեսանյութ) Նախագահի դստերը «բռնացրել են» մարզասրահից վերադառնալիս (լուսանկարներ) Արտակարգ դեպք Երևանում. մերսման սրահի տնօրենները կասկածվում են կանանց սեռական շահագործման մեջ Պուտինի նմանա՞կն էր մկրտվում ջրում. համացանցը քննարկում է իրական Պուտինի մահը Ինչպես է իր ծնունդը նշում Հենրիխ Մխիթարյան. տեսանյութ Աղջկա 5 հատկություն, որոնց շնորհիվ տղամարդը նրան երբեք բաց չի թողնի Նոր երակ Ղարաբաղի խնդրում. Արմեն Սարգսյանի ուշագրավ մուտքը 10 կարևոր փաստ՝ կոնտակտային լինզա կրողների համար 5 տարօրինակ բան, որ տեղի է ունենում դաշտանի ժամանակ «Քաղաքում»-ի Կարբիդը խոսել է իր բանտարկության պատճառների մասին. տեսանյութ Վեց սեքսուալ հմտություն, որոնք ձեզ վերերկրյա հաճույք կպարգեւեն Դաղձի 7 կարևոր հատկություն, որոնց մասին պետք է իմանալ Հայկ Մարությանը իր ֆեյսբուքյան էջում գրում է Սեռական կյանքին առնչվող ծիծաղելի հարցեր, որ մասնագետներն ստացել են աղջիկներից Ավելը հաջողություն ու գումար է տուն բերում․ ինչպես այն ճիշտ օգտագործել Վենգերն ու Մոուրինյոն՝ Հենրիխի տրանսֆերի մասին Մահացած են գտել հերթական պոռնոաստղին. լուսանկարներ Արմեն Սարգսյանը ստացավ առաջին հարվածը 5 բան, որ կատեգորիկ չի կարելի անել ձմռանը Այս տարին ամենաերջանիկը կլինի հորոսկոպի այս 4 նշանների համար Ինչ օր է ձեզ սպասվում հունվարի 22-ին. աստղագուշակ Ջոլիի եղբայրը` Բրեդ Փիթի հետ բաժանման պատճա՞ռ 10 անսովոր փաստեր աղջիկների մասին Աղջնակի բռնաբարությունն ու սպանությունը ազգային հուզումներ է առաջացրել Չելսին» ջախջախեց «Բրայթոնին» (տեսանյութ) Սարգիս Հացպանյանը մահացել է «Էլիտար» ծննդկանները պլաստիկ վիրաբույժներ են կանչում, ովքեր տեղում շտկում են ձևախեղված սեռական օրգանները «Ինչ արել եմ, ընտանիքիս համար եմ արել». 34-ամյա Էմման սոցցանցով 15-20 հազարով սեքս է խոստացել Հենրիխ Մխիթարյանն ու «Արսենալը» հասել են ամբողջական համաձայնության «Ընկերներիս խնդրեցի ուսումնասիրել, թե ովքեր են դրանք և ինչով են զբաղված». Կարգին Հայկոն անդրադարձել է «Սուպեր-մամա-2»-ի վրա ցեխ շպրտողներին «Ֆաբրիկա զվյոզդի» Ալեքսան անճանաչելի է դարձել անվերջանալի պլաստիկաներից հետո. լուսանկարներ «Բաժանվելը բավականին դժվար էր». Արփինե Իսրայելյանը՝ առաջիկա անելիքների մասին «Վառելիքս» վերջացել էր». Էմմա Ասատրյանը նորություն ունի «Լուսինեն ընտանիք չի քանդել». Վահագն Գալստյանը խոսել է իր նոր սիրելիի մասին Ղարաբաղում ծանր վիրավոր կա Սիրային թեստ Ղարաբաղը մանդատ կտա՞ Արմեն Սարգսյանին Թեստ, որը կորոշի թե ինչպիսի մարդ եք Մխիթարյանի նկատմամբ տգեղ վարվելուց հետո Մոուրինյոն փորձել է մեղա գալ Ինչպիսի հետևանքներ կարող է ունենալ սեռական կյանքի պակասը կանանց վրա Ծննդաբերություն ինքնաթիռում՝ 10 կմ բարձրության վրա (լուսանկար) Ինչպես է աղջիկն ամուսնության առաջարկ անում տղային, իսկ վերջինս մերժում է. տեսանյութ 27 տարեկանում մահացել է ռեփեր Ֆրեդո Սանտանա Նոր մանրամասներ Խոր Վիրապի մոտ բռնաբարված չինացի աղջկա դեպքից Չորրորդ նախագահը շրջեց իրավիճակը Ինչ ունեցվածք ունի ՀՀ նախագահի թեկնածուն Մխիթարյանը բուժզննում կանցնի Ինչ եղանակ է լինելու մոտակա օրերին ԲԵՆԶԻՆԸ ԿՐԿԻՆ ԹԱՆԿԱՑԵԼ Է Տունտունիկ. Մոուրինյոն այժմ էլ ասել է, որ Մխիթարյանը, հնարավոր է, մնա Ինչ օր է սպասվում ձեզ հունվարի 21-ին. աստղագուշակ Երևանցի աղջիկը երիտասարդ տղաներին դրդել է ավազակային հարձակման. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ «Մինչև հիմա շատ մարդիկ չեն հավատում, որ ես հեռացա ծանր հիվանդության պատճառով». Արմեն Սարգսյանը` իր երեք կյանքերի մասին Վովա Գասպարյանի արձագանքը Արմեն Սարգսյանին 150 ուղևորանոց ավտոբուսներ, վճարման էլեկտրոնային համակարգ. Երևանի տրանսպորտը այլակերպվում է / մանրամասներ ՀՀ առաջին նախագահի թիկնազորի պետի (գեներալ Բուդո) կնոջ բաց նամակը՝ ՀՀ նախագահին Մարիա Կուրսովան՝ Հայաստանի չեմպիոն Ինչ տհաճ անակնկալներ է պատրաստել բնությունը 10 հայտնի մարդիկ, ովքեր ապահովագրել են իրենց մարմնի անգին մասերը Արփի Գաբրիելյանը վիրավորվա՞ծ է Ի՞նչ դիրքով եք նստում. դա կպատմի ձեր մասին Արտակարգ դեպք Երևանում. «Գազել» է պայթել Եթե մազերը սովորականից շատ են թափվում, կարդացեք սա Ամերիկաբնակ գործարար Արթուր Փանոսյանը իշխանությունների կողմից արժանացել է պարգևատրման Քանի աղջիկ է մինչ այժմ պատվաստվել պապիլոմավիրուսի դեմ Մինսկում 2 «օրենքով գող» են ձերբակալել Թեստ․ ընտրեք դուռը, որը ցանկանում եք բացել, ու իմացեք ձեր մասին Միջադեպ Գյումրիում. ռուս երիտասարդն անպարկեշտ պահվածք է ցուցաբերել ՇԵՔՍՊԻՐՅԱՆ ԴՐԱՄԱ Ի՞ՆՉՆ ԷՐ ՀԱՆՔԱՎԱՆԻ ՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԴՐԴԱՊԱՏՃԱՌԸ. ՆՈՐ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ Է ՍՊԱՍՎՈՒՄ Պելեն տեղափոխվել է հիվանդանոց «19 տարեկանում ինձ հիասթափեցրեց ամենամոտ մարդկանցից մեկը». Աստղիկ Սաֆարյանն անկեղծացել է Կրաուչը չի տեղափոխվի. մանրամասներ Սպիտակցի Հայկոյի ու Սուպեր Սաքոյի միջև վեճ է հասունանում «Մի գնա» երգի պատճառով Գիտնականները գտել են ծերության դեմ միջոցը Դեմի Ռոուզը բացահայտել է իր անընդհատ աճող «քարդաշյանի» գաղտնիքը