հետևեք մեզ facebook-ում` facebook.com/newsarm.am

Պատերազմի վերսկսման պայմանը

«ԼՐԱԳԻՐ»

Հարավային Կովկասը հակամարտությունների ծագումից հետո (1990-1993) ներառվել է միջազգային քաղաքական հարաբերությունների ոլորտում, ինչը հանգեցրել է հակամարտությունների «միջազգայնացմանը» եւ խոշոր տերությունների ու միջազգային քաղաքական կազմակերպությունների ակտիվ միջամտությանը:
Անգամ ԱՊՀ նորանկախ պետությունների ֆոնին, որոնց ճակատագրի հանդեպ ուշադիր են ԱՄՆ-ն, ՆԱՏՕ-ն և առհասարակ Արեւմուտքը, Հարավային Կովկասի երկրները հատուկ ուշադրության են արժանանում նրանց կողմից՝ որպես Եվրասիայի՝ ռազմական-ռազմավարական նշանակություն ունեցող առանցքային տարածաշրջան:
Իրավիճակի զարգացումը դիտարկելու համար շատ կարեւոր է պատկերացնել տարածաշրջանի երկրների՝ քաղաքական որոշումներ կայացնելու իրական հնարավորությունները: Հաշվի առնելով այնպիսի կարեւոր նշաններ, ինչպիսիք են վերլուծկան ու հետազոտական հաստատությունների ու կենտրոնների ստեղծումը, Պետդեպի եւ եվրոպական երկրների արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների համապատասխան ստորաբաժանումները, Թուրքիայում ԱՊՀ և թյուրքալեզու պետությունների հարցերով համապատասխան պետական կառույցների առկայությունը, տարածաշրջանում այդ պետությունների ակտիվությունը, կարելի է պնդել, որ Արեւմուտքի արտաքին քաղաքական ռազմավարություններում Հարավային Կովկասը դիտարկվում է որպես Եվրասիայի կարեւորագույն պոլիգոն:
Ըստ էության, Արեւմտյան հանրությունը հմակարգայնացրել է տարածաշրջանի երկրների ներքին հասարակական-քաղաքական կյանքը եւ առանձին դեպքում անգամ կանոնակարգել (եթե հաշվի առնենք, որ խորհրդարանական ու նախագահական ընտրությունների լեգիտիմության վերաբերյալ վերջնական վճիռ կայացվում է Արեւմուտքում): Արեւմուտքը տարածաշրջանում իրագործում է կոմունիկացիոն եւ աշխարհտնտեսական նշանակության առավել ակտուալ եւ դինամիկ նախագծերը: Դրանց իրագործման հետ է կապվում Արեւմուտքի տնտեսապես առաջատար երկրների ռեսուրսային ապահովվածությունը եւ տնտեսական բարեկեցությունը:
Հատուկ նշանակություն է ձեռք բերում տարածաշրջանի երկրների ռազմաքաղաքական համագործակցությունն Արեւմուտքի (Վրաստան, Ադրբեջան) եւ Ռուսաստանի (Հայաստան) հետ: Արեւմուտքի քաղաքական եւ ռազմական կառույցներում այդ երկրների ներգրավումը նույնպես խոսում է այն մասին, որ տարածաշրջանն Արեւմուտքի համար շարքային նշանակություն չունի: Եվրոպայի խորհրդին տարածաշրջանի երկրների անդամակցությունն ըստ էության նրանց դարձրել է եվրոպական երկրներ, որն ըստ երեւույթին պետք է ռազմական ինտեգրացիայի համակարգում ներգրավման նոր փուլ դառնար:
Ներկայիս Ադրբդջանը պատրաստվում է պատերազմի եւ ուսումնասիրում է Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի հնարավոր արձագանքը, սակայն ակնհայտորեն թերագնահատում է ԱՄՆ եւ ՆԱՏՕ-ի արձագանքը: Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին, ապա այդ պատերազմի սկսման գործում նրա դերն ակնհայտ է: Ռուսաստանը փորձում է թույլ չտալ ՆԱՏՕ-ի մուտքը Հարավային Կովկաս, ինչը կարող է տեղի ունենալ հարաբերական խաղաղ գոյակցության պայմաններում:
Ռուսներին հետաքրքրում է փոքր պատերազմը, որը պայմաններ կստեղծի Ռուսաստանի միջամտության, տարածաշրջանում իրավիճակը կառավարելու համար: Թուրքիան շահագրգռված է Ադրբեջանի եւ Հայաստանի միջեւ փոքր պատերազմով՝ տարածաշրջանում իր քաղաքական եւ ռազմական ներկայությունը հիմնավորելու համար:
Ըստ էության, Ռուսաստանն ու Թուրքիան Հարավային Կովկասում նույն ծրագրերն են առաջ քաշում՝ այդ գոտում ՆԱՏՕ-ի եւ ԱՄՆ-ի ուժեղացման բացառումը: Ադրբեջանը, սակայն, վախենում է այդ պատերազմում պարտությունից եւ հույս ունի սպառազինության նոր տեսակներ ձեռք բերել:
Ժամանակի ընթացքում ոչ Ռուսաստանը, ոչ Թուրքիան ունակ չեն լինելու մեկուսացված վիճակում պատերազմ նախաձեռնել, որը մտնում է միջազգայնացման նոր փուլ: Ռուսները հասկանում են դա եւ սահմանափակում իրենց ակնհայտ գերազանցությունը:
Դոնալդ Թրամփի ընտրությունը Սեւծովյան-Կովկասյան տարածաշրջանում ամերիկյան ազդեցության աճի նոր փուլ է սկզբնավորելու: Կովկասյան եւ սեւծովյան հակամարտությունները խիստ կապված են ԱՄՆ-ի ու ՆԱՏՕ-ի շահերի հետ:
Եթե փորձենք բնութագրել ՆԱՏՕ-ի, ԱՄՆ-ի ու Եվրամիության նպատակներն ու խնդիրները տարածաշրջանի պետությունների հանդեպ, ապա կարելի է ենթադրել հետեւյալը. Արեւմտյան հանրությունը, տարածաշրջանը դիտարկելով որպես «առանցքային» իր եվրասիական քաղաքականությունում, փորձում է այդ երկրներին ու մի շարք այլ պետությունների բուֆերային գոտու դեր պարտադրել, որն ունակ կլինի առանց ՆԱՏՕ-ի անմիջական մասնակցության պաշտպանել իր ինքնիշխանությունն ու ապահովել անվտանգությունը, որպեսզի իրենց կապիտալի համար համապատասխան պայմաններ ստեղծվեն:
Այդ նպատակին են ենթարկված տարածաշրջանի վրա ազդեցության տնտեսական, քաղաքական և ռազմատեխնիկական ազդեցության բոլոր մեթոդները, որոնք, անկասկած, տեղավորվում են Արեւմտյան հանրության քաղաքականության ընդհանուր համակարգում: Կարելի է որպես կարեւոր ռազմավարություն դիտարկել Թուրքիայի քաղաքականությունը, որն իրագործում է իր երկու արտաքին քաղաքական հայեցակարգերը՝ պանթյուրքիզմն ու պանօսմանիզմը:
Հարավային Կովկասի եւ Կենտրոնական Ասիայի հանդեպ Թուրքիայի քաղաքականությունը հիմնականում ինքնուրույն է եւ նպատակ ունի քաղաքական ու տնտեսական կայսրություն ստեղծել: Առայժմ այդ քաղաքականությունը համապատասխանում է Արեւմուտքի պահանջներին, սակայն գնալով ավելի նվազ չափով:
Ադրբեջանում ավելի անկայուն իրավիճակ է ստեղծվել, քան Վրաստանում ու Հայաստանում: Դա մեծապես կապված է ընդդիմության լիակատար ջախջախման եւ նախագահի պաշտոնում ժողովրդականություն վայելող թեկնածուի բացակայության հետ: Ադրբեջանում ներքին քաղաքական պայքարը վառ արտահայտված կլանային բնույթ ունի եւ շատ սերտ կապված է հարստացման աղբյուրներին հասանելիության հետ: Իհարկե, պայքարող կլանների գլխավոր խնդիրն է նավթային եկամուտների վերահսկողությունը:
Քաղաքական պայքարում միշտ օգտագործվել է ղարաբաղյան գործոնը, սակայն վերջին ժամանակներս այդ գործոնը հատկապես օգտագործվում է քարոզչական նպատակներով: Ընդդիմադիր առաջնորդները փորձում են վերակենդանացնել ազգայնական տրամադրությունները եւ կառավարությանը մեղադրել Ղարաբաղի կորստի հետ հաշտվելու մեջ:
Դա ստիպում է նախագահ Իլհամ Ալիեւին մշտապես ագրեսիվ հայտարարություններ անել եւ իրավիճակի գնահատականներ տալ: Հայաստանի հետ բանակցություններում Հեյդար Ալիեւի շահագրգռվածությունն ավելի շուտ կարեւորագույն քարոզչական քայլ էր եւ չէր համապատասխանում իրական նպատակներին ու հռչակված խնդիրներին: Հիմքեր կան պնդելու, ու Հեյդար Ալիեւը մասնակի կարգավորման փոքր հույս ուներ, ինչն իր որդի Իլհամի Ալիեւի համար, որին ձգտում էր նախագահ դարձնել, քաղաքական խնդրահարույց իրվիճակի մակարդակի նվազման պայման կլիներ:
Այսինքն, մասնակի կարգավորումը հաջորդ նախագահի վրայից կհաներ խնդիրների մի մասը: Հեյդար Ալիեւն ամբողջությամբ մերժում էր ղարաբաղյան հարցի ուժային լուծման հնարավորությունը: Դա կապված չէր զոհերի մեծ թվի մտահոգության հետ: Ավելի շուտ, Հեյդար Ալիեւը պարզապես չէր հավատում պատերազմում հաղթանակի կամ էլ նշանակալի ռազմական հաջողության հասնելու հնարավորությանը:
(Հիմքեր կան պնդելու, որ 1993 թվականին նրա սանձազերծած պատերազմը նպատակ ուներ ապացուցել այդ ճանապարհով նպատակին հասնելու անհնարինությունը, սակայն չէր կարող պատկերացնել, որ հասարակության այդ համոզմունքը ձեռք կբերվեր այդքան բարձր գնով):
Իլհամ Ալիեւը նախընտրել է Ղարաբաղի վերադարձի առավել արմատական միջոցներ, ինչը, իհարկե, քաղաքական-քարոզչական նշանակություն ունի, եւ բացի այդ, միլիտարիզացիան կարեւոր նշանակություն ունի միջոցների լվացման, բյուջետային աղբյուրներից լրացուցիչ եկամուտների ստացման առումով:
Ըստ վարկածներից մեկի՝ Ադրբեջանի ղեկավարությունում միլիտարիզացիան իբր դիտարկվում է որպես սոցիալական արդիականացման, նոր միջին դասի ստեղծման եւ երկրում զինված ուժերի, սպայական կորպուսի էլիտարության թուրքական ավանդույթների ներդրման միջոց:
Շատ հնարավոր է, որ հենց այդ գաղափարն էլ հետապնդվում է, սակայն ադրբեջանական հանրությունը չի առանձնանում ուժեղ միլիտարիստական տրամադրություններով եւ պատրաստ չէ այդքան նորարարական մոդելի:
Ադրբեջանը միլիտարիզացիայի, ռազմական տեխնիկայի ձեռքբերման, կադրերի պատրաստման լայնածավալ ծրագիր է իրագործում: Ռազմական փորձագետների գնահատականներով, Ադրբեջանը նպատակ է դրել ստեղծել տարածաշրջանում ամենամեծաթիվ եւ մարտունակ բանակը: Ռազմական գործողությունների ժամանակ Ադրբեջանի բանակի գլխավոր շտաբը խնդիր է դնում 155-165 հազարանոց զորք հանել՝ հաշվի առնելով նաեւ պահեստազորայիններին:
Անհասկանալի է մնում, թե ինչպես է դա համապատասխանելու ՆԱՏՕ-ի պահանջներին, չնայած Ադրբեջանը վաղուց հնարավորություն ունի այդպիսի բանակ սպառազինել: Ադրբեջանի ռազմական գաղափարախոսությունն ու հայեցակարգը ստեղծել է Թուրքիան, որը գործնականում ձեւավորում է Ադրբեջանի զինված ուժերն ու հատուկ ծառայությունները: Իրանական լրատվամիջոցներում երկրի իշխանությունների նախաձեռնությամբ բազմիցս հրապարակումներ են եղել, որ Թուրքիան փաստացի իր զինված ուժերն է ստեղծում Ադրբեջանում:
Ռուս փորձագետների կարծիքով, Ադրբեջանում ստեղծվում է մոբիլ բանակ՝ հիմնականում հարձակողական նպատակներով: Ադրբեջանի բանակի գաղափարախոսությունը, կառուցվածքը եւ օպերատիվ պլանները հաստատում են, որ այդ բանակը հարձակողական նպատակներ ունի:
Նույն գնահատականների համաձայն՝ Ադրբեջանը, չնայած բանակաշինության ոլորտի բազմաթիվ խնդիրներին, կարողացել է լուծել գլխավոր խնդիրներից մեկը՝ հրամանատարական կազմի եւ սպայական կադրերի պատրաստումը: Բանակում սպայական խմբավորումներ գոյություն ունեն՝ խորհրդային բանակի ներկայացուցիչներ, ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ ձեւավորված սպաներ եւ սպաների նոր սերունդ, որը ռազմական կրթություն է ստացել Թուրքիայում եւ այլ երկրներում:
Վերջին խմբավորումն առավելություններ ու հեռանկարներ ունի: Նրանք առանձնանում են կարգապահությամբ եւ սպայական պատվի մասին պատկերացումներով: Այդ խմբավորումների միջեւ պայքար է ընթանում:
Ներկայում, չնայած քաղաքական գործիչների արմատական հայտարարություններին ու արտաքին քաղաքականությունում ուժի ցուցադրման ձգտմանը, Ադրբեջանը չի կարող ինքնուրույն որոշում կայացնել ռազմական գործողություններ վերսկսելու վերաբերյալ: Դա միանշական է ու հավաստի:
Ադրբեջանը պարտավորեցնող պայմանավորվածություններ ունի Թուրքիայի հետ ռազմավարական համագործակցության մասով: Դրա արդյունքում Ադրբեջանի ռազմա-քաղաքական ներուժը պետք է դիտարկել որպես թուրքական բանակի «արեւելյան բլոկ»: Հեյդար Ալիեւն ու Սուլեյման Դեմիրելը ժամանակին ռազմավարական համագործակցության սկզբունքային պայմանագիր են ստորագրել, ըստ որի՝
1. Ադրբեջանը չի կարող առանց Թուրքիայի համաձայնության որոշումներ կայացնել ռազմական գործողություններ սկսելու վերաբերյալ,
2. Թուրքիան երաշխավորում է Ադրբեջանի անվտանգությունը վերջինիս դեմ ցանկացած ագրեսիայի դեպքում եւ ռազմական ու քաղաքական օգնություն ցույց կտա Ադրբեջանին;
3. Ռազմավարական համագործակցության իրագործման առաջարկվող սխեմայում երեք հավանական հակառակորդ կա՝ Ռուսաստան, Իրան, Հայաստան:
Այդ խնդիրները սակայն հիմնարար չեն դարձել եւ իրենց «չեն արդարացրել»: Իշխանության է եկել այլ նախագահ, որը շատ բան է ժառանգություն ստացել, սակայն հաջողությամբ քանդելու է Ադրբեջանը:

loading...
Լրահոս
Խորհրդարանում լայնամասշտաբ կրճատումներ են սպասվում. 800 աշխատողի 1/3-ն ընդհանրապես ԱԺ չի հաճախում Պաշտոնյաներ են ձերբակալվել Ահազանգ. Գորիսում արկ է հայտնաբերվել Ինչու է Հայաստան եկել Դոն Պիպոն Մարսելում հրդեհից զոհված ընտանիքի անդամները նախնական տեղեկություններով հայաստանցիներ են «Հայաստանում ոչ մի ձևի պայքար իր արդյունքին չի հասնում»․ Կոռնիձորի Արո Կինո՝ ՆյուզԱրմ-ից․ «Տնային կենդանին» Արմեն Մարտիրոսյանը «բացարձակ տխուր չէ»․ ինչո՞վ է նա այժմ զբաղվում Բաքուն չի խփի Ստեփանակերտ–Շուշի զբոսաշրջային ինքնաթիռները, բայց․․․ «Էն որ ռուսերեն խոսել չգիտեն, բայց հասել–մտել են Կրեմլ»․ մշակութաբանը՝ հայերի արատների մասին Սեքսը Սովետական միությունում․ լուսանկարներ Դատավորի վարորդին են ձերբակալել Նոր մանրամասներ Ճաճոյի Էդոյի որդու սպանությունից․ Տեսանյութ Դանակահարություն՝ ճանապարհը չզիջելու համար ԱՄՆ ճեղքումը Հայաստանում Վարչապետների մասին Սերժ Սարգսյանը լռեց Մոդել Ջոյ Քորիգանը լողափում, բոլորի աչքի առաջ, մերկացրել է կուրծքը / լուսանկար 16+ Անետ Աղաբեկյանը ներկայացրել է նոր տեսահոլովակ «Էլի, էլի» (անոնս) Ինչպես է Թրամփը բզում Հռոմի պապի ձեռքն ու հարված ստանում / տեսանյութ Աստղերը` մոտիկից / ֆոտոշարք Հեռախոսային ծրագրեր, որոնք իդեալական կշպարեն ձեզ «Բնակավայրերի շենքերն ու տանիքները՝ միանման տեսքով»․ վարչապետի պահանջը քաղաքաշինության պատասխանատուներին Ինչ է ասում ձեր նստելու դիրքը ձեր մասին «Որակյալ արտադրանք» տալու համար թագավորական ընտանիքը ցանկանում է գնել Քարդաշյանի մոր ձվաբջիջները «Քանի Սերժ Սարգսյանը կա, բան չի փոխվի». Վոլոդյա Ավետիսյանը բանտից ուղիղ գնաց կառավարություն Դավադրություն Կարեն Կարապետյանի կառավարության դե՞մ Ինչպես են հագնվում հայաստանցի աղջիկները / ֆոտոշարք փողոցից Ցնցող ֆոտոշարք․ մարդիկ նույն իրավիճակում՝ շորերով ու մերկ / 16+ Ինչ ձգտումով է Կարապետյանը մեկնում Ռուսաստան «Դո՞ւք ինչից եք անհանգիստ». խուճապ կառավարությունում ԱՄՆ-ն նոր ծրագիր է սկսում Հայաստանում Ինչպիսի իրադրություն է Ղարաբաղում Մեկնարկում է «Միսս Հայաստան» գեղեցկության մրցույթը. ինչպես են ընտրվելու մասնակիցները Սուրենյանի կանխատեսումները Սերժ Սարգսյանի երկրորդ առերեսումը. երրորդը չի լինի Սերժ Սարգսյանը բանակին հայտնել է նոր իրավիճակի մասին Հայաստանը` քրեական արյունոտ պատերազմների շեմին Ինչ ցույց տվեց Հենրիկ Մխիթարյանը Արիանա Գրանդեն կհոգա իր համերգից հետո զոհվածների թաղման ծախսերը Զատիկյանի որդու սպանության գործի նախաքննությունն ավարտվեց Զինդատախազը չի կարողացել ճշտել «Էդ արյունը ո՞նց ա էկել տղիս գլխից….». բենզալցակայանի աշխատակցի սպանության գործով վկաները մանրամասներ են հայտնել Գլխավոր դատախազությունը խաղում է Ջավադյանի կանոններով Քարդաշյանի քույրերը մերկացել են ուկրաինուհի լուսանկարչի համար / տեսանյութեր, լուսանկարներ Մանրամասներ Ճաճոյի Էդոյի որդու սպանությունից Ազատամարտիկ Վահան Բադասյանն իր աճեցրած ցորենի ալյուրից բաժանել է «Սասնա ծռեր»-ի ընտանիքներին Քրեական հեղինակություն է սպանվել Ոստիկանությունը կապահովի «Վերջին զանգի» անվտանգությունը Ինչպիսին է «Կլոն» սերիալի Սամիրան այսօր / լուսանկարներ Մահափորձ քրեական հեղինակությունների նկատմամբ «Ի՞նչ եք տալիս նրան ուտելու»․ հայտնի են դարձել Հռոմի պապի ու ԱՄՆ առաջին տիկնոջ զրույցի նյուանսները Գյումրի ժամանող 25 գեղեցկուհիներն ու վարչապետի ասած «ֆանտաստիկ» փողոցները Ինչեր են անում աղջիկները, որոնց մասին երբեք չեն խոստովանում / Տեսանյութ 18-ամյա աղջիկը վաճառքի է հանել իր կուսությունը՝ ուսման վարձը վճարելու համար / լուսանկարներ Սեյրան Օհանյանի անսպասելի վերադարձը Ում է թիրախավորել Թրամփը Կարեն Կարապետյանը կմեկնի Ռուսաստան Բարեկամավանի դպրոցում սեպտեմբերին առաջին դասարան չի լինի Մերի Հակոբյանը՝ անսպասելի հաղթանակի եւ սերիալային նոր դերի մասին Մարիամ Մելիքյանի 26-ամյակի անակնկալներն ու ամուսնու նվերը Սնունդ և վիտամիններ, որոնք կխթանեն կնոջ օրգազմը Ֆուտբոլային գաճաճները սպասում են Հայաստանին. ինչպե՞ս դուրս գալ անդունդից Հարկայինները կլուծարվեն Սոֆի Դևոյանը՝ իրեն սիրահարված տղաների մասին Պաշտպանության նախարարի խիստ հրահանգը Սուրեն Մանուկյանը մահացավ Արա Սաղաթելյանը զարմացած է. ԱԺ նախագահն ունի 23 օգնական ու խորհրդական Սեդրակ Զատիկյանի պատվիրված սպանության գործով անհանգիստ են Բարձրաստիճան պաշտոնյաների մերկ կանայք․ 18+ լուսանկարներ Հրաշագործ Դուբնիցկու շքեղ էրոտիկ ֆոտոշարքը / 18+ Մոսկվան ճնշում է Բաքվին Ղարաբաղի հարցում Հայաստանի չորրորդ նախագահը Հայկական բանակը պատրաստվում է Զովունիում ցուլը հարձակվել է քաղաքացիների վրա Ղարաբաղի բանակի հաղորդագրությունը Ստալինի թոռը մահացել է Ոստիկանությունը խուզարկել է Հենրիխ Մխիթարյանի Mercedes–ը Որտեղից Սերժ Սարգսյանին տարեկան 500 միլիոն դոլար 10 խորհուրդ 35-ն անց կանանց Ամերիկան նվազեցնում է Հայաստանին տրամադրվող օգնությունը