հետևեք մեզ facebook-ում` facebook.com/newsarm.am

Պատերազմի վերսկսման պայմանը

«ԼՐԱԳԻՐ»

Հարավային Կովկասը հակամարտությունների ծագումից հետո (1990-1993) ներառվել է միջազգային քաղաքական հարաբերությունների ոլորտում, ինչը հանգեցրել է հակամարտությունների «միջազգայնացմանը» եւ խոշոր տերությունների ու միջազգային քաղաքական կազմակերպությունների ակտիվ միջամտությանը:
Անգամ ԱՊՀ նորանկախ պետությունների ֆոնին, որոնց ճակատագրի հանդեպ ուշադիր են ԱՄՆ-ն, ՆԱՏՕ-ն և առհասարակ Արեւմուտքը, Հարավային Կովկասի երկրները հատուկ ուշադրության են արժանանում նրանց կողմից՝ որպես Եվրասիայի՝ ռազմական-ռազմավարական նշանակություն ունեցող առանցքային տարածաշրջան:
Իրավիճակի զարգացումը դիտարկելու համար շատ կարեւոր է պատկերացնել տարածաշրջանի երկրների՝ քաղաքական որոշումներ կայացնելու իրական հնարավորությունները: Հաշվի առնելով այնպիսի կարեւոր նշաններ, ինչպիսիք են վերլուծկան ու հետազոտական հաստատությունների ու կենտրոնների ստեղծումը, Պետդեպի եւ եվրոպական երկրների արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների համապատասխան ստորաբաժանումները, Թուրքիայում ԱՊՀ և թյուրքալեզու պետությունների հարցերով համապատասխան պետական կառույցների առկայությունը, տարածաշրջանում այդ պետությունների ակտիվությունը, կարելի է պնդել, որ Արեւմուտքի արտաքին քաղաքական ռազմավարություններում Հարավային Կովկասը դիտարկվում է որպես Եվրասիայի կարեւորագույն պոլիգոն:
Ըստ էության, Արեւմտյան հանրությունը հմակարգայնացրել է տարածաշրջանի երկրների ներքին հասարակական-քաղաքական կյանքը եւ առանձին դեպքում անգամ կանոնակարգել (եթե հաշվի առնենք, որ խորհրդարանական ու նախագահական ընտրությունների լեգիտիմության վերաբերյալ վերջնական վճիռ կայացվում է Արեւմուտքում): Արեւմուտքը տարածաշրջանում իրագործում է կոմունիկացիոն եւ աշխարհտնտեսական նշանակության առավել ակտուալ եւ դինամիկ նախագծերը: Դրանց իրագործման հետ է կապվում Արեւմուտքի տնտեսապես առաջատար երկրների ռեսուրսային ապահովվածությունը եւ տնտեսական բարեկեցությունը:
Հատուկ նշանակություն է ձեռք բերում տարածաշրջանի երկրների ռազմաքաղաքական համագործակցությունն Արեւմուտքի (Վրաստան, Ադրբեջան) եւ Ռուսաստանի (Հայաստան) հետ: Արեւմուտքի քաղաքական եւ ռազմական կառույցներում այդ երկրների ներգրավումը նույնպես խոսում է այն մասին, որ տարածաշրջանն Արեւմուտքի համար շարքային նշանակություն չունի: Եվրոպայի խորհրդին տարածաշրջանի երկրների անդամակցությունն ըստ էության նրանց դարձրել է եվրոպական երկրներ, որն ըստ երեւույթին պետք է ռազմական ինտեգրացիայի համակարգում ներգրավման նոր փուլ դառնար:
Ներկայիս Ադրբդջանը պատրաստվում է պատերազմի եւ ուսումնասիրում է Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի հնարավոր արձագանքը, սակայն ակնհայտորեն թերագնահատում է ԱՄՆ եւ ՆԱՏՕ-ի արձագանքը: Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին, ապա այդ պատերազմի սկսման գործում նրա դերն ակնհայտ է: Ռուսաստանը փորձում է թույլ չտալ ՆԱՏՕ-ի մուտքը Հարավային Կովկաս, ինչը կարող է տեղի ունենալ հարաբերական խաղաղ գոյակցության պայմաններում:
Ռուսներին հետաքրքրում է փոքր պատերազմը, որը պայմաններ կստեղծի Ռուսաստանի միջամտության, տարածաշրջանում իրավիճակը կառավարելու համար: Թուրքիան շահագրգռված է Ադրբեջանի եւ Հայաստանի միջեւ փոքր պատերազմով՝ տարածաշրջանում իր քաղաքական եւ ռազմական ներկայությունը հիմնավորելու համար:
Ըստ էության, Ռուսաստանն ու Թուրքիան Հարավային Կովկասում նույն ծրագրերն են առաջ քաշում՝ այդ գոտում ՆԱՏՕ-ի եւ ԱՄՆ-ի ուժեղացման բացառումը: Ադրբեջանը, սակայն, վախենում է այդ պատերազմում պարտությունից եւ հույս ունի սպառազինության նոր տեսակներ ձեռք բերել:
Ժամանակի ընթացքում ոչ Ռուսաստանը, ոչ Թուրքիան ունակ չեն լինելու մեկուսացված վիճակում պատերազմ նախաձեռնել, որը մտնում է միջազգայնացման նոր փուլ: Ռուսները հասկանում են դա եւ սահմանափակում իրենց ակնհայտ գերազանցությունը:
Դոնալդ Թրամփի ընտրությունը Սեւծովյան-Կովկասյան տարածաշրջանում ամերիկյան ազդեցության աճի նոր փուլ է սկզբնավորելու: Կովկասյան եւ սեւծովյան հակամարտությունները խիստ կապված են ԱՄՆ-ի ու ՆԱՏՕ-ի շահերի հետ:
Եթե փորձենք բնութագրել ՆԱՏՕ-ի, ԱՄՆ-ի ու Եվրամիության նպատակներն ու խնդիրները տարածաշրջանի պետությունների հանդեպ, ապա կարելի է ենթադրել հետեւյալը. Արեւմտյան հանրությունը, տարածաշրջանը դիտարկելով որպես «առանցքային» իր եվրասիական քաղաքականությունում, փորձում է այդ երկրներին ու մի շարք այլ պետությունների բուֆերային գոտու դեր պարտադրել, որն ունակ կլինի առանց ՆԱՏՕ-ի անմիջական մասնակցության պաշտպանել իր ինքնիշխանությունն ու ապահովել անվտանգությունը, որպեսզի իրենց կապիտալի համար համապատասխան պայմաններ ստեղծվեն:
Այդ նպատակին են ենթարկված տարածաշրջանի վրա ազդեցության տնտեսական, քաղաքական և ռազմատեխնիկական ազդեցության բոլոր մեթոդները, որոնք, անկասկած, տեղավորվում են Արեւմտյան հանրության քաղաքականության ընդհանուր համակարգում: Կարելի է որպես կարեւոր ռազմավարություն դիտարկել Թուրքիայի քաղաքականությունը, որն իրագործում է իր երկու արտաքին քաղաքական հայեցակարգերը՝ պանթյուրքիզմն ու պանօսմանիզմը:
Հարավային Կովկասի եւ Կենտրոնական Ասիայի հանդեպ Թուրքիայի քաղաքականությունը հիմնականում ինքնուրույն է եւ նպատակ ունի քաղաքական ու տնտեսական կայսրություն ստեղծել: Առայժմ այդ քաղաքականությունը համապատասխանում է Արեւմուտքի պահանջներին, սակայն գնալով ավելի նվազ չափով:
Ադրբեջանում ավելի անկայուն իրավիճակ է ստեղծվել, քան Վրաստանում ու Հայաստանում: Դա մեծապես կապված է ընդդիմության լիակատար ջախջախման եւ նախագահի պաշտոնում ժողովրդականություն վայելող թեկնածուի բացակայության հետ: Ադրբեջանում ներքին քաղաքական պայքարը վառ արտահայտված կլանային բնույթ ունի եւ շատ սերտ կապված է հարստացման աղբյուրներին հասանելիության հետ: Իհարկե, պայքարող կլանների գլխավոր խնդիրն է նավթային եկամուտների վերահսկողությունը:
Քաղաքական պայքարում միշտ օգտագործվել է ղարաբաղյան գործոնը, սակայն վերջին ժամանակներս այդ գործոնը հատկապես օգտագործվում է քարոզչական նպատակներով: Ընդդիմադիր առաջնորդները փորձում են վերակենդանացնել ազգայնական տրամադրությունները եւ կառավարությանը մեղադրել Ղարաբաղի կորստի հետ հաշտվելու մեջ:
Դա ստիպում է նախագահ Իլհամ Ալիեւին մշտապես ագրեսիվ հայտարարություններ անել եւ իրավիճակի գնահատականներ տալ: Հայաստանի հետ բանակցություններում Հեյդար Ալիեւի շահագրգռվածությունն ավելի շուտ կարեւորագույն քարոզչական քայլ էր եւ չէր համապատասխանում իրական նպատակներին ու հռչակված խնդիրներին: Հիմքեր կան պնդելու, ու Հեյդար Ալիեւը մասնակի կարգավորման փոքր հույս ուներ, ինչն իր որդի Իլհամի Ալիեւի համար, որին ձգտում էր նախագահ դարձնել, քաղաքական խնդրահարույց իրվիճակի մակարդակի նվազման պայման կլիներ:
Այսինքն, մասնակի կարգավորումը հաջորդ նախագահի վրայից կհաներ խնդիրների մի մասը: Հեյդար Ալիեւն ամբողջությամբ մերժում էր ղարաբաղյան հարցի ուժային լուծման հնարավորությունը: Դա կապված չէր զոհերի մեծ թվի մտահոգության հետ: Ավելի շուտ, Հեյդար Ալիեւը պարզապես չէր հավատում պատերազմում հաղթանակի կամ էլ նշանակալի ռազմական հաջողության հասնելու հնարավորությանը:
(Հիմքեր կան պնդելու, որ 1993 թվականին նրա սանձազերծած պատերազմը նպատակ ուներ ապացուցել այդ ճանապարհով նպատակին հասնելու անհնարինությունը, սակայն չէր կարող պատկերացնել, որ հասարակության այդ համոզմունքը ձեռք կբերվեր այդքան բարձր գնով):
Իլհամ Ալիեւը նախընտրել է Ղարաբաղի վերադարձի առավել արմատական միջոցներ, ինչը, իհարկե, քաղաքական-քարոզչական նշանակություն ունի, եւ բացի այդ, միլիտարիզացիան կարեւոր նշանակություն ունի միջոցների լվացման, բյուջետային աղբյուրներից լրացուցիչ եկամուտների ստացման առումով:
Ըստ վարկածներից մեկի՝ Ադրբեջանի ղեկավարությունում միլիտարիզացիան իբր դիտարկվում է որպես սոցիալական արդիականացման, նոր միջին դասի ստեղծման եւ երկրում զինված ուժերի, սպայական կորպուսի էլիտարության թուրքական ավանդույթների ներդրման միջոց:
Շատ հնարավոր է, որ հենց այդ գաղափարն էլ հետապնդվում է, սակայն ադրբեջանական հանրությունը չի առանձնանում ուժեղ միլիտարիստական տրամադրություններով եւ պատրաստ չէ այդքան նորարարական մոդելի:
Ադրբեջանը միլիտարիզացիայի, ռազմական տեխնիկայի ձեռքբերման, կադրերի պատրաստման լայնածավալ ծրագիր է իրագործում: Ռազմական փորձագետների գնահատականներով, Ադրբեջանը նպատակ է դրել ստեղծել տարածաշրջանում ամենամեծաթիվ եւ մարտունակ բանակը: Ռազմական գործողությունների ժամանակ Ադրբեջանի բանակի գլխավոր շտաբը խնդիր է դնում 155-165 հազարանոց զորք հանել՝ հաշվի առնելով նաեւ պահեստազորայիններին:
Անհասկանալի է մնում, թե ինչպես է դա համապատասխանելու ՆԱՏՕ-ի պահանջներին, չնայած Ադրբեջանը վաղուց հնարավորություն ունի այդպիսի բանակ սպառազինել: Ադրբեջանի ռազմական գաղափարախոսությունն ու հայեցակարգը ստեղծել է Թուրքիան, որը գործնականում ձեւավորում է Ադրբեջանի զինված ուժերն ու հատուկ ծառայությունները: Իրանական լրատվամիջոցներում երկրի իշխանությունների նախաձեռնությամբ բազմիցս հրապարակումներ են եղել, որ Թուրքիան փաստացի իր զինված ուժերն է ստեղծում Ադրբեջանում:
Ռուս փորձագետների կարծիքով, Ադրբեջանում ստեղծվում է մոբիլ բանակ՝ հիմնականում հարձակողական նպատակներով: Ադրբեջանի բանակի գաղափարախոսությունը, կառուցվածքը եւ օպերատիվ պլանները հաստատում են, որ այդ բանակը հարձակողական նպատակներ ունի:
Նույն գնահատականների համաձայն՝ Ադրբեջանը, չնայած բանակաշինության ոլորտի բազմաթիվ խնդիրներին, կարողացել է լուծել գլխավոր խնդիրներից մեկը՝ հրամանատարական կազմի եւ սպայական կադրերի պատրաստումը: Բանակում սպայական խմբավորումներ գոյություն ունեն՝ խորհրդային բանակի ներկայացուցիչներ, ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ ձեւավորված սպաներ եւ սպաների նոր սերունդ, որը ռազմական կրթություն է ստացել Թուրքիայում եւ այլ երկրներում:
Վերջին խմբավորումն առավելություններ ու հեռանկարներ ունի: Նրանք առանձնանում են կարգապահությամբ եւ սպայական պատվի մասին պատկերացումներով: Այդ խմբավորումների միջեւ պայքար է ընթանում:
Ներկայում, չնայած քաղաքական գործիչների արմատական հայտարարություններին ու արտաքին քաղաքականությունում ուժի ցուցադրման ձգտմանը, Ադրբեջանը չի կարող ինքնուրույն որոշում կայացնել ռազմական գործողություններ վերսկսելու վերաբերյալ: Դա միանշական է ու հավաստի:
Ադրբեջանը պարտավորեցնող պայմանավորվածություններ ունի Թուրքիայի հետ ռազմավարական համագործակցության մասով: Դրա արդյունքում Ադրբեջանի ռազմա-քաղաքական ներուժը պետք է դիտարկել որպես թուրքական բանակի «արեւելյան բլոկ»: Հեյդար Ալիեւն ու Սուլեյման Դեմիրելը ժամանակին ռազմավարական համագործակցության սկզբունքային պայմանագիր են ստորագրել, ըստ որի՝
1. Ադրբեջանը չի կարող առանց Թուրքիայի համաձայնության որոշումներ կայացնել ռազմական գործողություններ սկսելու վերաբերյալ,
2. Թուրքիան երաշխավորում է Ադրբեջանի անվտանգությունը վերջինիս դեմ ցանկացած ագրեսիայի դեպքում եւ ռազմական ու քաղաքական օգնություն ցույց կտա Ադրբեջանին;
3. Ռազմավարական համագործակցության իրագործման առաջարկվող սխեմայում երեք հավանական հակառակորդ կա՝ Ռուսաստան, Իրան, Հայաստան:
Այդ խնդիրները սակայն հիմնարար չեն դարձել եւ իրենց «չեն արդարացրել»: Իշխանության է եկել այլ նախագահ, որը շատ բան է ժառանգություն ստացել, սակայն հաջողությամբ քանդելու է Ադրբեջանը:

loading...
Լրահոս
Ինչպես է Լոպիրյովան պարում հայկական երաժշտության տակ Արփինե Հովհաննիսյանը պարզաբանում է՝ ինչ ասել է անձնական տվյալների հրապարակայնացում․ տեսանյութ Վարորդը դաժան վրեժ է լուծում իրեն նեղացնողից․ տեսանյութ Արդյունավետ միջոց` դաշտանային ցավերն ու այլ հիվանդագին վիճակներ անցկացնելու համար Գյուղապետի ու նրա վարորդի նկատմամբ մահափորձ կատարելու գործի մանրամասները Քիմ Քարդաշյանի բացառիկ լուսանկարները՝ լողափից Ճապոնիայում շոկային սովորությունները... ինչու՞ են ստուգում դպրոցական աղջիկների կիսաշրջազգեստի տակ Նա որոշեց կնոջը փոխել սիրուհու հետ. տեսեք, թե ճակատագիրը նրան ինչ դաժան դաս տվեց «Պապ, ինձ կանվանեն անբարոյական». արցունքն աչքերին ասում էր աղջնակը Տղամարդկանց սեքսուալ ֆանտազիաները. խորհուրդներ զուգընկերուհիներին «Ամեն գարուն թուրքերը գալիս ու վերցնում են ծնված բոլոր հայերի անունները» Քրիսի Թեյգենը վեց բանանի դիմաց մարդկանց ներքնազգեստ է նվիրել Ինչ լուսանկարներ է հրապարակում Սամվել Կարապետյանի հարսը Տեսանյութ Երևանում տեղի ունեցած շղթայական ավտովթարից Ինչ է սպասվում ձեզ սեպտեմբերի 24-ին․ աստղագուշակ Ցավոտ ու արդիական թեմա․ ամուսնություն առանց սիրո Հղի հայուհու հրաշալի ելույթը ռուսական «Голос» նախագծում. պտտվեցին ժյուրիի բոլոր 4 անդամները Երբ են տեղի ունենալու ավարտական քննությունները Ճնշումներ Միսս Թուրքիայի վրա․ աղջիկն ստիպված է եղել ջնջել իր սոց․ էջը Հայ երիտասարդը Россия 1-ի ուղիղ եթերում ամուսնության առաջարկություն է արել սիրելիին Նշաններ, որ ձեր դիմաց ուժեղ էներգետիկայով մարդ է կանգնած Հետաքրքիր մանրամասներ Ծտի կենսագրությունից Ահազանգ Հրազդանից «Պլինտուզի մակարդակի սերիալները դեղի պես ներարկում են մարդկանց»․ Արտյոմ Մարկոսյան Վարդան Այվազյանն իրեն բոլորից հեռու է պահում. նա նեղսրտած է «Սպորտը յուրաքանչյուրի համար» ծրագրի հյուրերն էին սիրված դերասաններ Գրիգոր Դանիելյանն ու Գարիկ Սեպխանյանը «Լակոտ, ես ժամանակ չունեմ քո հետևից ընկնեմ». վկայի ցուցմունքը՝ զինված բանդայի գործով Դանակահարություն Երևանում. կասկածվողը կին է Ահա թե ինչ տեսք է ունեցել ուզբեկ երգչուհի Նարգիզ Զաքիրովան՝ երիտասարդ ժամանակ. հազվագյուտ կադրեր, որոնք արժե տեսնել Ինչու են տղամարդիկ լքում նրանց, ում սիրում են․ պատճառներ Ինչպես է աղջկա օրգանիզմի վրա ազդում սեռական զսպվածությունը «Նա ինձնից տգեղ է». սեքսուալ բրիտանուհին ձեռնոց է նետում Քարդաշյանին Տարոն Մարգարյանը հանդիպել է Հայաստան և Արցախ այցելած միջազգային մի քանի լրատվամիջոցների լրագրողների հետ 7 փաստ առավոտյան էրեկցիայի մասին, որոնց մասին քչերը գիտեն Լուրջ հիվանդություններ, որոնց մասին ահազանգում է մեր մաշկը Պատվավոր կոչում և անվանական լսարան. Իոսիֆ Կոբզոնը Հայաստանում է (լուսանկարներ, տեսանյութ) Հրաժեշտ տվեք երակների լայնացմանը, կոշտուկներին և ճաքած կրունկներին ընդամենը 10 օրվա ընթացքում Ինտիմ մերձեցման այս ձևերը կան այնքան ժամանակ, որքան գոյություն ունի մարդկությունը (չափահասների համար) Ինչպես է անցնում հայ երգիչների առօրյան հեքիաթային Իսպանիայում (լուսանկարներ) Աղջիկը պատահաբար գտավ այս տունը․ այն, ինչ նա հայտնաբերեց ներսում, բառերով չես նկարագրի (լուսանկարներ) Սաունաները՝ Հայաստանում. հանգի՞ստ, թե՞ սիրուհուն տանելու վայր Գիտնականները բացատրել են, թե ինչու չի կարելի անընդհատ կրծկալ կրել Ստրիպտիզ դատարանում. մերկ կնոջ հետ դժվար է վիճել Դաշտանի ժամանակ կարելի՞ է սեռական հարաբերություն ունենալ Սերժ Սարգսյանը դադարեցրել է Գալուստ Ղարիբյանի լիազորությունները Ղարաբաղի բանակը հաղորդագրություն է տարածել Ի՞նչ է ուզում Երևանը Փայլանից Օռնելա Մուտին ուրախանում է հայկական երաժշտության տակ «Հմի չե՞ս զզվի քեզնից, որ 2-րդ աղջիկն ունեցար» Սիրուշոն չի իմացել, որ կոչում է ստացել «Միայն անասունը և ապերախտ խոզը կարող է վիրավորել այն մարզչին, ով․․․»․ Ալեքսանդր Գրիգորյան Ո՞ր դեպքում տղամարդուն կարելի է իմպոտենտ անվանել Բացահայտվել է Էջմիածնում 2 եղբայրների դանակահարությունը Վարչապետին զրպարտու՞մ էին․ դաշնակցական նախարարը խոստովանեց՝ նա կապ չունի «Դա պարզապես ամոթ է»․ Անդոն վրդովված է Ինչպես է բերման ենթարկվում աղմկահարույց սպանության մասնակիցը 5 բան սեքսի մասին, որ պետք է իմանա յուրաքանչյուր տղամարդ Գ. Ծառուկյանի հրավերով Հայաստանում է լորդ Մարտին Քալանանի գլխավորած պատվիրակությունը 8 փոփոխություն, որ կկատարվի ձեր մարմնի հետ, եթե սկսեք հենց այսօրվանից պլանկա անել Ինչպես է Էրդողանի թիկնազորը ծեծելով դուրս բերում ցուցարարներին Զկռտալ, հորանջել, փռշտալ և այլն... Ի՞նչ է օրգանիզմը փորձում ասել մեզ մարմնի լեզվով Աղջկա մեղրամսից 3 օր անց ծնողները նրա համար գերեզման փորեցին. սարսափեցնող գաղտնիք, որի մասին նրանք լռել են շուրջ 30 տարի Փաստեր իգական սեռական օրգանի մասին Ամերիկաբնակ երգիչ Զարեհ Թևանին դիմավորեցին գրկաբաց (լուսանկարներ) Մաշկի նյարդայնացնող խնդիրներից ազատվելու ամենաարագ միջոցները Արտաշես Ալեքսանյանը՝ իր նեղված լինելու-չլինելու մասին Կալանավորին սպանելու փորձ՝ «Արմավիր»-ում Ֆրեյդ - Անձի երեք բաղադրիչները․ սեռական զարգացման փուլերը Կուսության մեծ առասպելը․ զրույց տղայի ու աղջկա միջև (չափահասների համար) Արդյո՞ք վնասակար է, եթե 25 տարեկանից բարձր աղջիկը դեռ կույս է (չափահասների համար) 10 հարց, որոնք ձեզ միշտ հետաքրքրել են, բայց չեք փորձել ստանալ պատասխանը Սեքսով չզբաղվելու լուրջ հետևանքները օրգանիզմի համար Գրազը տարված աղջիկը մերկացել ու քայլել է փողոցով Առաջին ամուսնական գիշեր. հին և նոր ավանդույթներ՝ աշխարհի տարբեր երկրներում Գերմանացի արքայազնն ամուսնացավ ռուս գեղեցկուհու հետ. ինչպես և բոլոր հեքիաթները, սա էլ վերջացավ հարսանիքի օրը. սկանդալը ցնցեց ամբողջ Եվրոպան Ահա այս յոթ բաները կտրականապես չի կարելի անել սեքսի ժամանակ Աչքերը ներկայացնում են հոգին, իսկ շուրթերը՝ մարմինը. ինչպես ճիշտ քսել շրթներկը Հոկտեմբերի 1-ից ուժի մեջ է մտնում սոցփաթեթի նոր կարգը «Խոստում»-ը համամարդկային խնդիրներ է շոշափում. Թերրի Ջորջը Երևանում խոսում է իր ֆիլմի մասին Մեքենան Երևանում վերածվել է մոխրակույտի
15
Փակել X