հետևեք մեզ facebook-ում` facebook.com/newsarm.am

Պատերազմի վերսկսման պայմանը

«ԼՐԱԳԻՐ»

Հարավային Կովկասը հակամարտությունների ծագումից հետո (1990-1993) ներառվել է միջազգային քաղաքական հարաբերությունների ոլորտում, ինչը հանգեցրել է հակամարտությունների «միջազգայնացմանը» եւ խոշոր տերությունների ու միջազգային քաղաքական կազմակերպությունների ակտիվ միջամտությանը:
Անգամ ԱՊՀ նորանկախ պետությունների ֆոնին, որոնց ճակատագրի հանդեպ ուշադիր են ԱՄՆ-ն, ՆԱՏՕ-ն և առհասարակ Արեւմուտքը, Հարավային Կովկասի երկրները հատուկ ուշադրության են արժանանում նրանց կողմից՝ որպես Եվրասիայի՝ ռազմական-ռազմավարական նշանակություն ունեցող առանցքային տարածաշրջան:
Իրավիճակի զարգացումը դիտարկելու համար շատ կարեւոր է պատկերացնել տարածաշրջանի երկրների՝ քաղաքական որոշումներ կայացնելու իրական հնարավորությունները: Հաշվի առնելով այնպիսի կարեւոր նշաններ, ինչպիսիք են վերլուծկան ու հետազոտական հաստատությունների ու կենտրոնների ստեղծումը, Պետդեպի եւ եվրոպական երկրների արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների համապատասխան ստորաբաժանումները, Թուրքիայում ԱՊՀ և թյուրքալեզու պետությունների հարցերով համապատասխան պետական կառույցների առկայությունը, տարածաշրջանում այդ պետությունների ակտիվությունը, կարելի է պնդել, որ Արեւմուտքի արտաքին քաղաքական ռազմավարություններում Հարավային Կովկասը դիտարկվում է որպես Եվրասիայի կարեւորագույն պոլիգոն:
Ըստ էության, Արեւմտյան հանրությունը հմակարգայնացրել է տարածաշրջանի երկրների ներքին հասարակական-քաղաքական կյանքը եւ առանձին դեպքում անգամ կանոնակարգել (եթե հաշվի առնենք, որ խորհրդարանական ու նախագահական ընտրությունների լեգիտիմության վերաբերյալ վերջնական վճիռ կայացվում է Արեւմուտքում): Արեւմուտքը տարածաշրջանում իրագործում է կոմունիկացիոն եւ աշխարհտնտեսական նշանակության առավել ակտուալ եւ դինամիկ նախագծերը: Դրանց իրագործման հետ է կապվում Արեւմուտքի տնտեսապես առաջատար երկրների ռեսուրսային ապահովվածությունը եւ տնտեսական բարեկեցությունը:
Հատուկ նշանակություն է ձեռք բերում տարածաշրջանի երկրների ռազմաքաղաքական համագործակցությունն Արեւմուտքի (Վրաստան, Ադրբեջան) եւ Ռուսաստանի (Հայաստան) հետ: Արեւմուտքի քաղաքական եւ ռազմական կառույցներում այդ երկրների ներգրավումը նույնպես խոսում է այն մասին, որ տարածաշրջանն Արեւմուտքի համար շարքային նշանակություն չունի: Եվրոպայի խորհրդին տարածաշրջանի երկրների անդամակցությունն ըստ էության նրանց դարձրել է եվրոպական երկրներ, որն ըստ երեւույթին պետք է ռազմական ինտեգրացիայի համակարգում ներգրավման նոր փուլ դառնար:
Ներկայիս Ադրբդջանը պատրաստվում է պատերազմի եւ ուսումնասիրում է Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի հնարավոր արձագանքը, սակայն ակնհայտորեն թերագնահատում է ԱՄՆ եւ ՆԱՏՕ-ի արձագանքը: Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին, ապա այդ պատերազմի սկսման գործում նրա դերն ակնհայտ է: Ռուսաստանը փորձում է թույլ չտալ ՆԱՏՕ-ի մուտքը Հարավային Կովկաս, ինչը կարող է տեղի ունենալ հարաբերական խաղաղ գոյակցության պայմաններում:
Ռուսներին հետաքրքրում է փոքր պատերազմը, որը պայմաններ կստեղծի Ռուսաստանի միջամտության, տարածաշրջանում իրավիճակը կառավարելու համար: Թուրքիան շահագրգռված է Ադրբեջանի եւ Հայաստանի միջեւ փոքր պատերազմով՝ տարածաշրջանում իր քաղաքական եւ ռազմական ներկայությունը հիմնավորելու համար:
Ըստ էության, Ռուսաստանն ու Թուրքիան Հարավային Կովկասում նույն ծրագրերն են առաջ քաշում՝ այդ գոտում ՆԱՏՕ-ի եւ ԱՄՆ-ի ուժեղացման բացառումը: Ադրբեջանը, սակայն, վախենում է այդ պատերազմում պարտությունից եւ հույս ունի սպառազինության նոր տեսակներ ձեռք բերել:
Ժամանակի ընթացքում ոչ Ռուսաստանը, ոչ Թուրքիան ունակ չեն լինելու մեկուսացված վիճակում պատերազմ նախաձեռնել, որը մտնում է միջազգայնացման նոր փուլ: Ռուսները հասկանում են դա եւ սահմանափակում իրենց ակնհայտ գերազանցությունը:
Դոնալդ Թրամփի ընտրությունը Սեւծովյան-Կովկասյան տարածաշրջանում ամերիկյան ազդեցության աճի նոր փուլ է սկզբնավորելու: Կովկասյան եւ սեւծովյան հակամարտությունները խիստ կապված են ԱՄՆ-ի ու ՆԱՏՕ-ի շահերի հետ:
Եթե փորձենք բնութագրել ՆԱՏՕ-ի, ԱՄՆ-ի ու Եվրամիության նպատակներն ու խնդիրները տարածաշրջանի պետությունների հանդեպ, ապա կարելի է ենթադրել հետեւյալը. Արեւմտյան հանրությունը, տարածաշրջանը դիտարկելով որպես «առանցքային» իր եվրասիական քաղաքականությունում, փորձում է այդ երկրներին ու մի շարք այլ պետությունների բուֆերային գոտու դեր պարտադրել, որն ունակ կլինի առանց ՆԱՏՕ-ի անմիջական մասնակցության պաշտպանել իր ինքնիշխանությունն ու ապահովել անվտանգությունը, որպեսզի իրենց կապիտալի համար համապատասխան պայմաններ ստեղծվեն:
Այդ նպատակին են ենթարկված տարածաշրջանի վրա ազդեցության տնտեսական, քաղաքական և ռազմատեխնիկական ազդեցության բոլոր մեթոդները, որոնք, անկասկած, տեղավորվում են Արեւմտյան հանրության քաղաքականության ընդհանուր համակարգում: Կարելի է որպես կարեւոր ռազմավարություն դիտարկել Թուրքիայի քաղաքականությունը, որն իրագործում է իր երկու արտաքին քաղաքական հայեցակարգերը՝ պանթյուրքիզմն ու պանօսմանիզմը:
Հարավային Կովկասի եւ Կենտրոնական Ասիայի հանդեպ Թուրքիայի քաղաքականությունը հիմնականում ինքնուրույն է եւ նպատակ ունի քաղաքական ու տնտեսական կայսրություն ստեղծել: Առայժմ այդ քաղաքականությունը համապատասխանում է Արեւմուտքի պահանջներին, սակայն գնալով ավելի նվազ չափով:
Ադրբեջանում ավելի անկայուն իրավիճակ է ստեղծվել, քան Վրաստանում ու Հայաստանում: Դա մեծապես կապված է ընդդիմության լիակատար ջախջախման եւ նախագահի պաշտոնում ժողովրդականություն վայելող թեկնածուի բացակայության հետ: Ադրբեջանում ներքին քաղաքական պայքարը վառ արտահայտված կլանային բնույթ ունի եւ շատ սերտ կապված է հարստացման աղբյուրներին հասանելիության հետ: Իհարկե, պայքարող կլանների գլխավոր խնդիրն է նավթային եկամուտների վերահսկողությունը:
Քաղաքական պայքարում միշտ օգտագործվել է ղարաբաղյան գործոնը, սակայն վերջին ժամանակներս այդ գործոնը հատկապես օգտագործվում է քարոզչական նպատակներով: Ընդդիմադիր առաջնորդները փորձում են վերակենդանացնել ազգայնական տրամադրությունները եւ կառավարությանը մեղադրել Ղարաբաղի կորստի հետ հաշտվելու մեջ:
Դա ստիպում է նախագահ Իլհամ Ալիեւին մշտապես ագրեսիվ հայտարարություններ անել եւ իրավիճակի գնահատականներ տալ: Հայաստանի հետ բանակցություններում Հեյդար Ալիեւի շահագրգռվածությունն ավելի շուտ կարեւորագույն քարոզչական քայլ էր եւ չէր համապատասխանում իրական նպատակներին ու հռչակված խնդիրներին: Հիմքեր կան պնդելու, ու Հեյդար Ալիեւը մասնակի կարգավորման փոքր հույս ուներ, ինչն իր որդի Իլհամի Ալիեւի համար, որին ձգտում էր նախագահ դարձնել, քաղաքական խնդրահարույց իրվիճակի մակարդակի նվազման պայման կլիներ:
Այսինքն, մասնակի կարգավորումը հաջորդ նախագահի վրայից կհաներ խնդիրների մի մասը: Հեյդար Ալիեւն ամբողջությամբ մերժում էր ղարաբաղյան հարցի ուժային լուծման հնարավորությունը: Դա կապված չէր զոհերի մեծ թվի մտահոգության հետ: Ավելի շուտ, Հեյդար Ալիեւը պարզապես չէր հավատում պատերազմում հաղթանակի կամ էլ նշանակալի ռազմական հաջողության հասնելու հնարավորությանը:
(Հիմքեր կան պնդելու, որ 1993 թվականին նրա սանձազերծած պատերազմը նպատակ ուներ ապացուցել այդ ճանապարհով նպատակին հասնելու անհնարինությունը, սակայն չէր կարող պատկերացնել, որ հասարակության այդ համոզմունքը ձեռք կբերվեր այդքան բարձր գնով):
Իլհամ Ալիեւը նախընտրել է Ղարաբաղի վերադարձի առավել արմատական միջոցներ, ինչը, իհարկե, քաղաքական-քարոզչական նշանակություն ունի, եւ բացի այդ, միլիտարիզացիան կարեւոր նշանակություն ունի միջոցների լվացման, բյուջետային աղբյուրներից լրացուցիչ եկամուտների ստացման առումով:
Ըստ վարկածներից մեկի՝ Ադրբեջանի ղեկավարությունում միլիտարիզացիան իբր դիտարկվում է որպես սոցիալական արդիականացման, նոր միջին դասի ստեղծման եւ երկրում զինված ուժերի, սպայական կորպուսի էլիտարության թուրքական ավանդույթների ներդրման միջոց:
Շատ հնարավոր է, որ հենց այդ գաղափարն էլ հետապնդվում է, սակայն ադրբեջանական հանրությունը չի առանձնանում ուժեղ միլիտարիստական տրամադրություններով եւ պատրաստ չէ այդքան նորարարական մոդելի:
Ադրբեջանը միլիտարիզացիայի, ռազմական տեխնիկայի ձեռքբերման, կադրերի պատրաստման լայնածավալ ծրագիր է իրագործում: Ռազմական փորձագետների գնահատականներով, Ադրբեջանը նպատակ է դրել ստեղծել տարածաշրջանում ամենամեծաթիվ եւ մարտունակ բանակը: Ռազմական գործողությունների ժամանակ Ադրբեջանի բանակի գլխավոր շտաբը խնդիր է դնում 155-165 հազարանոց զորք հանել՝ հաշվի առնելով նաեւ պահեստազորայիններին:
Անհասկանալի է մնում, թե ինչպես է դա համապատասխանելու ՆԱՏՕ-ի պահանջներին, չնայած Ադրբեջանը վաղուց հնարավորություն ունի այդպիսի բանակ սպառազինել: Ադրբեջանի ռազմական գաղափարախոսությունն ու հայեցակարգը ստեղծել է Թուրքիան, որը գործնականում ձեւավորում է Ադրբեջանի զինված ուժերն ու հատուկ ծառայությունները: Իրանական լրատվամիջոցներում երկրի իշխանությունների նախաձեռնությամբ բազմիցս հրապարակումներ են եղել, որ Թուրքիան փաստացի իր զինված ուժերն է ստեղծում Ադրբեջանում:
Ռուս փորձագետների կարծիքով, Ադրբեջանում ստեղծվում է մոբիլ բանակ՝ հիմնականում հարձակողական նպատակներով: Ադրբեջանի բանակի գաղափարախոսությունը, կառուցվածքը եւ օպերատիվ պլանները հաստատում են, որ այդ բանակը հարձակողական նպատակներ ունի:
Նույն գնահատականների համաձայն՝ Ադրբեջանը, չնայած բանակաշինության ոլորտի բազմաթիվ խնդիրներին, կարողացել է լուծել գլխավոր խնդիրներից մեկը՝ հրամանատարական կազմի եւ սպայական կադրերի պատրաստումը: Բանակում սպայական խմբավորումներ գոյություն ունեն՝ խորհրդային բանակի ներկայացուցիչներ, ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ ձեւավորված սպաներ եւ սպաների նոր սերունդ, որը ռազմական կրթություն է ստացել Թուրքիայում եւ այլ երկրներում:
Վերջին խմբավորումն առավելություններ ու հեռանկարներ ունի: Նրանք առանձնանում են կարգապահությամբ եւ սպայական պատվի մասին պատկերացումներով: Այդ խմբավորումների միջեւ պայքար է ընթանում:
Ներկայում, չնայած քաղաքական գործիչների արմատական հայտարարություններին ու արտաքին քաղաքականությունում ուժի ցուցադրման ձգտմանը, Ադրբեջանը չի կարող ինքնուրույն որոշում կայացնել ռազմական գործողություններ վերսկսելու վերաբերյալ: Դա միանշական է ու հավաստի:
Ադրբեջանը պարտավորեցնող պայմանավորվածություններ ունի Թուրքիայի հետ ռազմավարական համագործակցության մասով: Դրա արդյունքում Ադրբեջանի ռազմա-քաղաքական ներուժը պետք է դիտարկել որպես թուրքական բանակի «արեւելյան բլոկ»: Հեյդար Ալիեւն ու Սուլեյման Դեմիրելը ժամանակին ռազմավարական համագործակցության սկզբունքային պայմանագիր են ստորագրել, ըստ որի՝
1. Ադրբեջանը չի կարող առանց Թուրքիայի համաձայնության որոշումներ կայացնել ռազմական գործողություններ սկսելու վերաբերյալ,
2. Թուրքիան երաշխավորում է Ադրբեջանի անվտանգությունը վերջինիս դեմ ցանկացած ագրեսիայի դեպքում եւ ռազմական ու քաղաքական օգնություն ցույց կտա Ադրբեջանին;
3. Ռազմավարական համագործակցության իրագործման առաջարկվող սխեմայում երեք հավանական հակառակորդ կա՝ Ռուսաստան, Իրան, Հայաստան:
Այդ խնդիրները սակայն հիմնարար չեն դարձել եւ իրենց «չեն արդարացրել»: Իշխանության է եկել այլ նախագահ, որը շատ բան է ժառանգություն ստացել, սակայն հաջողությամբ քանդելու է Ադրբեջանը:

loading...
Լրահոս
«Ու՞մ է պետք լինելու այն հողը, որի վրա ոչ ոք չի ապրելու». Սերժ Սարգսյան ԲԱՑԱՌԻԿ Տեսանյութ․ Վաշինգտոնում ամբոխը ջարդ ու փշուր է անում խանութների ապակիներն ու մեքենաները Գայլերը օգնության են հասնում մարդուն ու պաշտպանում արջից Հուզումներ ու անկարգություններ Վաշինգտոնում․ տասնյակ ձերբակալվածներ կան Ղարաբաղին ժամանակ է տրվել Ազերի պորտապարուհու անզուգական կատարումը․ Տեսանյութ Բլեֆ է. չեմ կարծում, թե Սերժ Սարգսյանի դեմ մահափորձ է ծրագրված Oլիմպիական փոխչեմպիոն Արմեն Մկրտչյանը ՀԱՕԿ նախագահի հրավերով վերադարձել է Հայաստան (տեսանյութ) ԻԳԻԼ-ը ոչնչացրել է Պալմիրայի ամֆիթատրոնի շենքը Իրավիճակը՝ ավտոճանապարհներին Ապրիլի 2-ի լույս 3-ի գիշերը «Ելք»-ը ՀՀԿ-ին անականկալ կբերի Ընտրություններ կեղծողը արտագաղթել է ԱՄՆ Ահա թե ինչպես է պետք տաքսի կանգնեցնել․ Տեսանյութ Աղջիկը փողոցից նստել է անհայտ տաքսի և այլևս տուն չի վերադարձել. Հայտնաբերվել է նրա դին Կարեն Կարապետյանն այցելեց Ամերիկյան համալսարան ◙ Զարմանահրաշ լուսանկարներ՝ Էկվադորի անտառներում ապրող ցեղի առօրյայից «Ես թուրքերից չեմ վախմ, ես հայերից եմ վախմ»․ զինվորն անկեղծանում է «Իմ խոսքը միշտ էլ դաժան է լինում, որի պատճառով սարսափի մեջ են ընկնում» Սաշիկ Սարգսյան․ «Կարող ա՞ գիտեք գալիվուդյան աստղ եմ»․ Տեսանյութ ՀՀԿ-ն սպասում է Մոսկվայի հրահանգին Մեկնարկել է Դոնալդ Թրամփի երդմնակալության արարողությունը․ ուղիղ միացում Մետրոյում անհայտ տղամարդը դանակով հարձակվել է ուղևորների վրա Ավտոմատավորների հայտնվելը կառավարությունում՝ չի մեկնաբանվել Մոդել Էմիլի Ռատայկովսկին կրքոտ տեսանյութ է հրապարակել Նախարարի անկեղծացումը Հայերին պատանդ էին պահել․ նոր փաստեր Լավրովը «կատոկել է» ադրբեջանցիներին Ինչպես ճիշտ մերսել ազդրի հետին մակերևույթը․ Տեսանյութ Խայտառակ վիճակ Որոնք են հայ աղջիկների երազանքները․ Տեսանյութ Ծեծռկտուք խորհրդարանում․ մասնակցել են նաև կանայք․ Լուսանկարներ Հաջորդ պատերազմի օրն ու ժամը կորոշի Մոսկվան Բացառիկ տեղեկություն Ագուլիսի կոտորածից Արամեն նոր տեսահոլովակ է ներկայացրել Մերկ աղջիկը Խարկովի մետրոյում շոկի է մատնել ուղևորներին․ Տեսանյութ Օրվա կադրը՝ 5000 դրամանոցի վրա «Ուզում եմ իմանալ ողջ ճշմարտությունը»․ զոհված զինվորի հոր բաց նամակը նախագահին Պայթեցրել են հայ քրեական հեղինակության մտերմուհու ավտոմեքենան․ տեսանյութ Վարձու մարդասպան Սերժ Սարգսյանի դե՞մ. ինչով է պայմանավորված ուժեղացված հսկողությունը Պաշտոնյա է պաշտոնանկ արվել Նոր վերաբաշխում Բախումներ Վաշինգտոնում Թրամփի հակառակորդների ու ոստիկանության միջև Մեքենան ընկել է գետը. կան տուժածներ Սկանդալային հայ մոդել Գայանայի նոր տեսանյութը 2018-ի՝ օդից կախված խորհրդարանը Մոսկվան պատասխան է պատրաստում Սերժ Սարգսյանին Միհրան Պողոսյանին զգուշացվելու է Նոր Nokia սմարթֆոնով ընկույզ են ջարդել (տեսանյութ) Սուրենյանը հայտնում է տաքացման մասին Խաչատուր Սուքիասյանի հարցազրույցը Սա քեզ, սա ինձ, սա` Օստապ Իբրահիմովիչին Քաղաքապետի մեքենաները «Ալյանս» կուսակցության մամուլի խոսնակ. «Սարգիս Հարությունյանը կոմպրոմատներ է հավաքել» Լավ լուր․ գործունեության այս տեսակներն ազատվել են հարկերից Արմեն Մարտիրոսյանը փորձել է ապտակել Զ․ Փոստանջյանին Կարեն Կարապետյանի կառավարությունում փոփոխություններ են սպասվում. Ղարաբաղի բանակը հաղորդագրություն է տարածել Այս մասնագիտությանը երանի կտան շատ տղամարդիկ․ Տեսանյութ Շների 10 ամենավտանգավոր ցեղատեսակները․ Տեսանյութ Իսլամական պետության պարագլուխների մեծ մասը ոչնչացված է Փաստաբանի վրա հարձակված դատախազը կաթողիկոսի եղբորորդի՞ն է «Դիրքերն ինքնափիառի վերածած ոմն մեկն իրեն իրավունք է վերապահում նույն դասարանում մնացած աշակերտի մակարդակի եզրահանգումներ անել»․ ԱԳՆ-ի կոշտ պատասխանը՝ Արշակ Զաքարյանին Որ դաշինքին կմիանա «Ժառանգությունը». կուսակցությունում թեժ մթնոլորտ է Ղարաբաղյան երրորդ պատերազմի հավանականությունը Ռուսաստանի քաղաքացիները հեշտությամբ կարող են մուտք գործել Հայաստան Ռուս պոռնոաստղ Բերկովան լողազգեստով մտնում է սառցաջուրը․ Տեսանյութ ԱՄՆ հատուկ ծառայությունները սենսացիոն փաստաթուղթ են հրապարակել Սովետական Հայաստանի հետ կապված Գագիկ Սուրենյանը ցնցող լուսանկարներ է հրապարակել Համասեռամոլները ակցիա են կազմակերպել ԱՄՆ փոխնախագահի գրասենյակի մոտ․ Տեսանյութ Սպանության փորձ կատարողը հայտնաբերվեց Գառնիում. Տեսանյութ Գողերը կրակել են ոստիկանների ուղղությամբ. խումբը ձերբակալվել է Մանրամասներ՝ Երևան-Մեղրի ավտոճանապարհին վթարից տուժած քաղաքացիների առողջական վիճակի մասին Ոստիկանությունը հարձակվել է Դինքի հիշատակը հարգող անձանց վրա Բազմահարկ շենքի փլուզման հետեւանքով տուժածների թիվը հասել է 200-ի․ Տեսանյութ Կին բոդիբիլդերը ձերբակալվել է Instagram-ում «անհամեստ» սելֆի հրապարակելու համար․ ֆոտոներ Մերի Մակարյանը բաժանվե՞լ է ԱԱԾ-ն աղմկահարույց գործ է բացահայտել Հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը հրահրել է Ռուսաստանը. գաղտնազերծած փաստաթղթեր Սոնա Շահգելդյանը երգել է երթուղայինի մեջ Վազգեն Սարգսյանի ասուլիսից հատված․ 1998 թ․