հետևեք մեզ facebook-ում` facebook.com/newsarm.am

Պատերազմի վերսկսման պայմանը

«ԼՐԱԳԻՐ»

Հարավային Կովկասը հակամարտությունների ծագումից հետո (1990-1993) ներառվել է միջազգային քաղաքական հարաբերությունների ոլորտում, ինչը հանգեցրել է հակամարտությունների «միջազգայնացմանը» եւ խոշոր տերությունների ու միջազգային քաղաքական կազմակերպությունների ակտիվ միջամտությանը:
Անգամ ԱՊՀ նորանկախ պետությունների ֆոնին, որոնց ճակատագրի հանդեպ ուշադիր են ԱՄՆ-ն, ՆԱՏՕ-ն և առհասարակ Արեւմուտքը, Հարավային Կովկասի երկրները հատուկ ուշադրության են արժանանում նրանց կողմից՝ որպես Եվրասիայի՝ ռազմական-ռազմավարական նշանակություն ունեցող առանցքային տարածաշրջան:
Իրավիճակի զարգացումը դիտարկելու համար շատ կարեւոր է պատկերացնել տարածաշրջանի երկրների՝ քաղաքական որոշումներ կայացնելու իրական հնարավորությունները: Հաշվի առնելով այնպիսի կարեւոր նշաններ, ինչպիսիք են վերլուծկան ու հետազոտական հաստատությունների ու կենտրոնների ստեղծումը, Պետդեպի եւ եվրոպական երկրների արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների համապատասխան ստորաբաժանումները, Թուրքիայում ԱՊՀ և թյուրքալեզու պետությունների հարցերով համապատասխան պետական կառույցների առկայությունը, տարածաշրջանում այդ պետությունների ակտիվությունը, կարելի է պնդել, որ Արեւմուտքի արտաքին քաղաքական ռազմավարություններում Հարավային Կովկասը դիտարկվում է որպես Եվրասիայի կարեւորագույն պոլիգոն:
Ըստ էության, Արեւմտյան հանրությունը հմակարգայնացրել է տարածաշրջանի երկրների ներքին հասարակական-քաղաքական կյանքը եւ առանձին դեպքում անգամ կանոնակարգել (եթե հաշվի առնենք, որ խորհրդարանական ու նախագահական ընտրությունների լեգիտիմության վերաբերյալ վերջնական վճիռ կայացվում է Արեւմուտքում): Արեւմուտքը տարածաշրջանում իրագործում է կոմունիկացիոն եւ աշխարհտնտեսական նշանակության առավել ակտուալ եւ դինամիկ նախագծերը: Դրանց իրագործման հետ է կապվում Արեւմուտքի տնտեսապես առաջատար երկրների ռեսուրսային ապահովվածությունը եւ տնտեսական բարեկեցությունը:
Հատուկ նշանակություն է ձեռք բերում տարածաշրջանի երկրների ռազմաքաղաքական համագործակցությունն Արեւմուտքի (Վրաստան, Ադրբեջան) եւ Ռուսաստանի (Հայաստան) հետ: Արեւմուտքի քաղաքական եւ ռազմական կառույցներում այդ երկրների ներգրավումը նույնպես խոսում է այն մասին, որ տարածաշրջանն Արեւմուտքի համար շարքային նշանակություն չունի: Եվրոպայի խորհրդին տարածաշրջանի երկրների անդամակցությունն ըստ էության նրանց դարձրել է եվրոպական երկրներ, որն ըստ երեւույթին պետք է ռազմական ինտեգրացիայի համակարգում ներգրավման նոր փուլ դառնար:
Ներկայիս Ադրբդջանը պատրաստվում է պատերազմի եւ ուսումնասիրում է Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի հնարավոր արձագանքը, սակայն ակնհայտորեն թերագնահատում է ԱՄՆ եւ ՆԱՏՕ-ի արձագանքը: Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին, ապա այդ պատերազմի սկսման գործում նրա դերն ակնհայտ է: Ռուսաստանը փորձում է թույլ չտալ ՆԱՏՕ-ի մուտքը Հարավային Կովկաս, ինչը կարող է տեղի ունենալ հարաբերական խաղաղ գոյակցության պայմաններում:
Ռուսներին հետաքրքրում է փոքր պատերազմը, որը պայմաններ կստեղծի Ռուսաստանի միջամտության, տարածաշրջանում իրավիճակը կառավարելու համար: Թուրքիան շահագրգռված է Ադրբեջանի եւ Հայաստանի միջեւ փոքր պատերազմով՝ տարածաշրջանում իր քաղաքական եւ ռազմական ներկայությունը հիմնավորելու համար:
Ըստ էության, Ռուսաստանն ու Թուրքիան Հարավային Կովկասում նույն ծրագրերն են առաջ քաշում՝ այդ գոտում ՆԱՏՕ-ի եւ ԱՄՆ-ի ուժեղացման բացառումը: Ադրբեջանը, սակայն, վախենում է այդ պատերազմում պարտությունից եւ հույս ունի սպառազինության նոր տեսակներ ձեռք բերել:
Ժամանակի ընթացքում ոչ Ռուսաստանը, ոչ Թուրքիան ունակ չեն լինելու մեկուսացված վիճակում պատերազմ նախաձեռնել, որը մտնում է միջազգայնացման նոր փուլ: Ռուսները հասկանում են դա եւ սահմանափակում իրենց ակնհայտ գերազանցությունը:
Դոնալդ Թրամփի ընտրությունը Սեւծովյան-Կովկասյան տարածաշրջանում ամերիկյան ազդեցության աճի նոր փուլ է սկզբնավորելու: Կովկասյան եւ սեւծովյան հակամարտությունները խիստ կապված են ԱՄՆ-ի ու ՆԱՏՕ-ի շահերի հետ:
Եթե փորձենք բնութագրել ՆԱՏՕ-ի, ԱՄՆ-ի ու Եվրամիության նպատակներն ու խնդիրները տարածաշրջանի պետությունների հանդեպ, ապա կարելի է ենթադրել հետեւյալը. Արեւմտյան հանրությունը, տարածաշրջանը դիտարկելով որպես «առանցքային» իր եվրասիական քաղաքականությունում, փորձում է այդ երկրներին ու մի շարք այլ պետությունների բուֆերային գոտու դեր պարտադրել, որն ունակ կլինի առանց ՆԱՏՕ-ի անմիջական մասնակցության պաշտպանել իր ինքնիշխանությունն ու ապահովել անվտանգությունը, որպեսզի իրենց կապիտալի համար համապատասխան պայմաններ ստեղծվեն:
Այդ նպատակին են ենթարկված տարածաշրջանի վրա ազդեցության տնտեսական, քաղաքական և ռազմատեխնիկական ազդեցության բոլոր մեթոդները, որոնք, անկասկած, տեղավորվում են Արեւմտյան հանրության քաղաքականության ընդհանուր համակարգում: Կարելի է որպես կարեւոր ռազմավարություն դիտարկել Թուրքիայի քաղաքականությունը, որն իրագործում է իր երկու արտաքին քաղաքական հայեցակարգերը՝ պանթյուրքիզմն ու պանօսմանիզմը:
Հարավային Կովկասի եւ Կենտրոնական Ասիայի հանդեպ Թուրքիայի քաղաքականությունը հիմնականում ինքնուրույն է եւ նպատակ ունի քաղաքական ու տնտեսական կայսրություն ստեղծել: Առայժմ այդ քաղաքականությունը համապատասխանում է Արեւմուտքի պահանջներին, սակայն գնալով ավելի նվազ չափով:
Ադրբեջանում ավելի անկայուն իրավիճակ է ստեղծվել, քան Վրաստանում ու Հայաստանում: Դա մեծապես կապված է ընդդիմության լիակատար ջախջախման եւ նախագահի պաշտոնում ժողովրդականություն վայելող թեկնածուի բացակայության հետ: Ադրբեջանում ներքին քաղաքական պայքարը վառ արտահայտված կլանային բնույթ ունի եւ շատ սերտ կապված է հարստացման աղբյուրներին հասանելիության հետ: Իհարկե, պայքարող կլանների գլխավոր խնդիրն է նավթային եկամուտների վերահսկողությունը:
Քաղաքական պայքարում միշտ օգտագործվել է ղարաբաղյան գործոնը, սակայն վերջին ժամանակներս այդ գործոնը հատկապես օգտագործվում է քարոզչական նպատակներով: Ընդդիմադիր առաջնորդները փորձում են վերակենդանացնել ազգայնական տրամադրությունները եւ կառավարությանը մեղադրել Ղարաբաղի կորստի հետ հաշտվելու մեջ:
Դա ստիպում է նախագահ Իլհամ Ալիեւին մշտապես ագրեսիվ հայտարարություններ անել եւ իրավիճակի գնահատականներ տալ: Հայաստանի հետ բանակցություններում Հեյդար Ալիեւի շահագրգռվածությունն ավելի շուտ կարեւորագույն քարոզչական քայլ էր եւ չէր համապատասխանում իրական նպատակներին ու հռչակված խնդիրներին: Հիմքեր կան պնդելու, ու Հեյդար Ալիեւը մասնակի կարգավորման փոքր հույս ուներ, ինչն իր որդի Իլհամի Ալիեւի համար, որին ձգտում էր նախագահ դարձնել, քաղաքական խնդրահարույց իրվիճակի մակարդակի նվազման պայման կլիներ:
Այսինքն, մասնակի կարգավորումը հաջորդ նախագահի վրայից կհաներ խնդիրների մի մասը: Հեյդար Ալիեւն ամբողջությամբ մերժում էր ղարաբաղյան հարցի ուժային լուծման հնարավորությունը: Դա կապված չէր զոհերի մեծ թվի մտահոգության հետ: Ավելի շուտ, Հեյդար Ալիեւը պարզապես չէր հավատում պատերազմում հաղթանակի կամ էլ նշանակալի ռազմական հաջողության հասնելու հնարավորությանը:
(Հիմքեր կան պնդելու, որ 1993 թվականին նրա սանձազերծած պատերազմը նպատակ ուներ ապացուցել այդ ճանապարհով նպատակին հասնելու անհնարինությունը, սակայն չէր կարող պատկերացնել, որ հասարակության այդ համոզմունքը ձեռք կբերվեր այդքան բարձր գնով):
Իլհամ Ալիեւը նախընտրել է Ղարաբաղի վերադարձի առավել արմատական միջոցներ, ինչը, իհարկե, քաղաքական-քարոզչական նշանակություն ունի, եւ բացի այդ, միլիտարիզացիան կարեւոր նշանակություն ունի միջոցների լվացման, բյուջետային աղբյուրներից լրացուցիչ եկամուտների ստացման առումով:
Ըստ վարկածներից մեկի՝ Ադրբեջանի ղեկավարությունում միլիտարիզացիան իբր դիտարկվում է որպես սոցիալական արդիականացման, նոր միջին դասի ստեղծման եւ երկրում զինված ուժերի, սպայական կորպուսի էլիտարության թուրքական ավանդույթների ներդրման միջոց:
Շատ հնարավոր է, որ հենց այդ գաղափարն էլ հետապնդվում է, սակայն ադրբեջանական հանրությունը չի առանձնանում ուժեղ միլիտարիստական տրամադրություններով եւ պատրաստ չէ այդքան նորարարական մոդելի:
Ադրբեջանը միլիտարիզացիայի, ռազմական տեխնիկայի ձեռքբերման, կադրերի պատրաստման լայնածավալ ծրագիր է իրագործում: Ռազմական փորձագետների գնահատականներով, Ադրբեջանը նպատակ է դրել ստեղծել տարածաշրջանում ամենամեծաթիվ եւ մարտունակ բանակը: Ռազմական գործողությունների ժամանակ Ադրբեջանի բանակի գլխավոր շտաբը խնդիր է դնում 155-165 հազարանոց զորք հանել՝ հաշվի առնելով նաեւ պահեստազորայիններին:
Անհասկանալի է մնում, թե ինչպես է դա համապատասխանելու ՆԱՏՕ-ի պահանջներին, չնայած Ադրբեջանը վաղուց հնարավորություն ունի այդպիսի բանակ սպառազինել: Ադրբեջանի ռազմական գաղափարախոսությունն ու հայեցակարգը ստեղծել է Թուրքիան, որը գործնականում ձեւավորում է Ադրբեջանի զինված ուժերն ու հատուկ ծառայությունները: Իրանական լրատվամիջոցներում երկրի իշխանությունների նախաձեռնությամբ բազմիցս հրապարակումներ են եղել, որ Թուրքիան փաստացի իր զինված ուժերն է ստեղծում Ադրբեջանում:
Ռուս փորձագետների կարծիքով, Ադրբեջանում ստեղծվում է մոբիլ բանակ՝ հիմնականում հարձակողական նպատակներով: Ադրբեջանի բանակի գաղափարախոսությունը, կառուցվածքը եւ օպերատիվ պլանները հաստատում են, որ այդ բանակը հարձակողական նպատակներ ունի:
Նույն գնահատականների համաձայն՝ Ադրբեջանը, չնայած բանակաշինության ոլորտի բազմաթիվ խնդիրներին, կարողացել է լուծել գլխավոր խնդիրներից մեկը՝ հրամանատարական կազմի եւ սպայական կադրերի պատրաստումը: Բանակում սպայական խմբավորումներ գոյություն ունեն՝ խորհրդային բանակի ներկայացուցիչներ, ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ ձեւավորված սպաներ եւ սպաների նոր սերունդ, որը ռազմական կրթություն է ստացել Թուրքիայում եւ այլ երկրներում:
Վերջին խմբավորումն առավելություններ ու հեռանկարներ ունի: Նրանք առանձնանում են կարգապահությամբ եւ սպայական պատվի մասին պատկերացումներով: Այդ խմբավորումների միջեւ պայքար է ընթանում:
Ներկայում, չնայած քաղաքական գործիչների արմատական հայտարարություններին ու արտաքին քաղաքականությունում ուժի ցուցադրման ձգտմանը, Ադրբեջանը չի կարող ինքնուրույն որոշում կայացնել ռազմական գործողություններ վերսկսելու վերաբերյալ: Դա միանշական է ու հավաստի:
Ադրբեջանը պարտավորեցնող պայմանավորվածություններ ունի Թուրքիայի հետ ռազմավարական համագործակցության մասով: Դրա արդյունքում Ադրբեջանի ռազմա-քաղաքական ներուժը պետք է դիտարկել որպես թուրքական բանակի «արեւելյան բլոկ»: Հեյդար Ալիեւն ու Սուլեյման Դեմիրելը ժամանակին ռազմավարական համագործակցության սկզբունքային պայմանագիր են ստորագրել, ըստ որի՝
1. Ադրբեջանը չի կարող առանց Թուրքիայի համաձայնության որոշումներ կայացնել ռազմական գործողություններ սկսելու վերաբերյալ,
2. Թուրքիան երաշխավորում է Ադրբեջանի անվտանգությունը վերջինիս դեմ ցանկացած ագրեսիայի դեպքում եւ ռազմական ու քաղաքական օգնություն ցույց կտա Ադրբեջանին;
3. Ռազմավարական համագործակցության իրագործման առաջարկվող սխեմայում երեք հավանական հակառակորդ կա՝ Ռուսաստան, Իրան, Հայաստան:
Այդ խնդիրները սակայն հիմնարար չեն դարձել եւ իրենց «չեն արդարացրել»: Իշխանության է եկել այլ նախագահ, որը շատ բան է ժառանգություն ստացել, սակայն հաջողությամբ քանդելու է Ադրբեջանը:

loading...
Լրահոս
Լավրովը Բաքվում հայտնել է վատ նորությունն Ալիեւին Ձվարանի կիստայի մասին կարող են ահազանգել այս 9 ախտանշանները 18 առանձնահատուկ մեկնաբանություն, որոնք գրում են միայն աղջիկները Նազենի Հովհաննիսյանի սեքսուալ լուսանկարները Էրոտիկ երազներ. երազախաբության բոլոր կողմերը (տեսանյութ) Անժելա Սարաֆյանի ամենասեքսուալ կերպարները (լուսանկարներ) 10 կարևոր խորհուրդ՝ սեռական կյանքը բարելավելու համար (տեսանյութ) «ՀԵՏՀԱՇՎԱՐԿ». սերիա 10 Սեռական հարաբերության ժամանակ տղամարդկանց մի հետաքրքիր սովորության մասին. տեսանյութ Պուտինը չի անի այդ քայլը Հայկական գովազդ, որը եթեր չի գնացել (տեսանյութ չափահասների համար) Նոր մանրամասներ Ռուսաստանում հայերի մասնակցությամբ վթարից Թե ինչպես երեխաները բռնացրեցին ծնողներին. տեսանյութ Էրդողանը լվաց ձեռքերը Ալիեւից Որ դիրքերով զբաղվել սիրով, որ մեծանա հղիանալու հավանականությունը (տեսանյութ) Երևանում դիակ է հայտնաբերվել Ոստիկանները աղջկան ստիպում են հանել խանութից գողացած ներքնազգեստը. տեսանյութ Եթե ուզում եք խմել ու չհարբել, կարդացեք սա Հայ աստղեր, ովքեր մերկացել են տեսախցիկների առաջ (տեսանյութ) Ինչ եղանակ է սպասվում մոտակա օրերին Աղջիկը փորձում է գայթակղել «միամիտ» տղամարդկանց (թաքնված տեսախցիկ) Երևանում կինը նկարահանել է իր սեռական հարաբերությունը և գումար պահանջել՝ սպառնալով ցույց տալ տեսանյութը զուգընկերոջ կնոջը «Նոր եմ ամուսնացել, բան չեմ հասկանում. նորապսակ աղջկա «անմեղ» հարցերը» (տեսանյութ) Աղջկա կողմից մերժում ստանալուց հետո երիտասարդը վառել է նրան Վաղաժամ էյակուլյացիայի պատճառներն ու բուժման միջոցները (տեսանյութ) Ինչու Մխիթարյանի չի եղել «Նյուքասլի» հետ հանդիպման հայտացուցակում Ռուս աղջիկների սկանդալային «ստրիպտիզը» iPhone-ի համար (տեսանյութ) «Օրենքով գողերը» Թուրքիայում արյունահեղության են պատրաստվում 10 փաստ սեքսի մասին, որոնք դուք չգիտեք (տեսանյութ) Հովիկ Աբրահամյանը հետաքրքիր գրառում է արել Հունվարից աննախադեպ թանկացումներ են լինելու Գեղեցկուհու էրոտիկ պարը՝ խոհանոցում. ամուսնացածների մուտքը խստիվ արգելվում է (տեսանյութ) «Ամուսինս առաջարկում է զբաղվել ոչ ավանդական սեքսով». կնոջ պատմությունը (տեսանյութ) Երբ կինն ամբողջ օրը սեքս է ուզում (տեսանյութ) Լիբանանցի գեղեցկուհու կրքոտ պարը հետույքով. տեսանյութ Մահացել է Մալքոլմ Յանգը Պետերբուգում առյուծին սովորեցրել են հայերեն հասկանալ. տեսանյութ Գագիկ Ծառուկյանը ավելի քան 15 տարի պարգևատրում և խրախուսում է լավագույն ուսանողներին Գոռ Պետրոսյանը ներկա է եղել կնոջ ծննդաբերությանը. լուսանկարներ ՇՈԿ. ուսուցչուհին հանվում է երեխաների առաջ (Տեսանյութ) Ուսանողությանը մոտիվացնելու լավագույն օրինակ Արդյոք վատ է, երբ աղջիկն ինքնաբավարարմամբ է զբաղվում. մեկնաբանում է սեքսոլոգը (տեսանյութ) «Մտնում եմ լսարան՝ շալվարիս են նայում». Լավրենտի Միրզոյանը վրդովված է Կրթություն ստանալու հնարավորությունը՝ լավագույն «ներդրում» երկրի հուսալի ապագայի համար Հայտնի հայուհիներ, որոնք ավտովթարի են ենթարկվել Ծառուկյանի վերաբերմունքն ուսանողների նկատմամբ խթան է առաջադիմության բարձրացման համար Ահա թե ինչ են թաքցնում այս գեղեցկուհիները խիստ համազգեստի տակ. լուսանկարներ ՀՀ մաքսակետում կտրել են սահմանապահի կոկորդը Առաջին հայ մոդելն, ով ամբողջովին մերկացել է տեսախցիկների առաջ. Լիլի Մորտոյի բացառիկ ֆոտոշարքը Վերջերս տարբեր ոլորտներ ուսումնասիրող գիտնականներ պարզել են, որ մեր առողջությունը կախված է նրանից, թե երբ ենք մենք ծնվել: Ինչպե՞ս մեղմել ցավոտ զգացողությունները առաջին հարաբերության ժամանակ (տեսանյութ) Աղջիկը պատահաբար հայտնվեց գնացքի գծերի վրա. Նրա մասնատված մարմինը հարազատները ճանաչել չկարողացան. Նյարդերից թույլ մարդկանց մուտքը խստիվ արգելվում է Սարսափելի է. Իչան բացահայտեց հայտնի հնդիկ դերասանուհու ինքնասպանության իրական պատճառը…Ուղղակի անհավանական է… Ինչ է կատարվում կանացի զուգարանում. տեսանյութ 18+ Ահա թե ինչպես վերացնել ատամի ցավը 30 վայրկյանում Սոխի զարմանալի բուժիչ հատկությունները Ինչու են մեծ թվով տղամարդիկ նախընտրում նիհար աղջիկներին Ոստիկանները աղջկան ստիպում են հանել խանութից գողացված ներքնազգեստը. տեսանյութ 16+ Full House Season 7 - սերիա 13 (20.11.2017) Հայ աստղեր, ովքեր մերկացել են տեսախցիկների առաջ (տեսանյութ) Որքա՞ն ժամանակ կպահանջվի Եվրամիության հետ առանց վիզա ռեժիմի համար Ինչպես ազատվել հազից այս երկու բնական բաղադրիչների շնորհիվ. արդյունավետ ու բազմիցս փորձված միջոց 82-ամյա տատիկի պարն ուղղակի ապշեցրել է անցորդներին․ սա տեսնել է պետք Բոլոր ժամանակների ամենահայտնի մարդիկ, ովքեր կույս են եղել Շաբաթվա ամենաքննարկված աստղային թեմաները. լուսանկարներ Տեսահոլովակի պրեմիերա. Էրիկ` «Իմ աշխարհ եկ» Սկանդալից հետո Պավլյուչենկոն հեռացավ Գերբնական ունակություններով մարդիկ, որոնք մահացու վերք են ունեցել ու ապրել են . Ուղղակի անհավատալի է Կույսեր, այն ամենը, ինչի մասին մինչ այս միայն երազել եք, այսօր կիրականանա․ նոյեմբերի 20-ի աստղագուշակը Գաղտնի հետևել են տղամարդուն ու մարմնավաճառուհուն և բռնացրել «գործի վրա». տեսանյութ 16+ Հատուկ Ռեպորտաժ, Սեքսուալ անարխիան Հայաստանում. տեսանյութ 18+ Ինչո՞վ պիտի զբաղվեն վերելակում 2 ադրբեջանցի տղամարդ (տեսանյութ) Ահա, թե ինչպես են անցնում դպրոցական տարիները Ռուսաստանում․ այս լուսանկարների շարքն ապշեցուցիչ է (Photo) «Քեֆ արեք, սիրեք, սիրահարվեք». Վարչապետի կոչը երիտասարդներին. տեսանյութ Ամենախայտառակ հարսանիքը, որ երբևէ կտեսնեք (տեսանյութ) Ղարաբաղի բանակը հաղորդագրություն է տարածել Սոնա Շահգելդյանը հրապարակել է նոր լուսանկարներ որդու հետ Սպիտակցի Հայկոն երգում է թուրքերեն (տեսանյութ) Լիլին չանցավ եզրափակիչ. տեսանյութ Հայ կինը խոստովանում է, որ ամուսինը սեռական հարաբերության ժամանակ ձեռքերը կապկպում և հարվածում է (տեսանյութ 18+)
15
Փակել X