հետևեք մեզ facebook-ում` facebook.com/newsarm.am

Պատերազմի վերսկսման պայմանը

«ԼՐԱԳԻՐ»

Հարավային Կովկասը հակամարտությունների ծագումից հետո (1990-1993) ներառվել է միջազգային քաղաքական հարաբերությունների ոլորտում, ինչը հանգեցրել է հակամարտությունների «միջազգայնացմանը» եւ խոշոր տերությունների ու միջազգային քաղաքական կազմակերպությունների ակտիվ միջամտությանը:
Անգամ ԱՊՀ նորանկախ պետությունների ֆոնին, որոնց ճակատագրի հանդեպ ուշադիր են ԱՄՆ-ն, ՆԱՏՕ-ն և առհասարակ Արեւմուտքը, Հարավային Կովկասի երկրները հատուկ ուշադրության են արժանանում նրանց կողմից՝ որպես Եվրասիայի՝ ռազմական-ռազմավարական նշանակություն ունեցող առանցքային տարածաշրջան:
Իրավիճակի զարգացումը դիտարկելու համար շատ կարեւոր է պատկերացնել տարածաշրջանի երկրների՝ քաղաքական որոշումներ կայացնելու իրական հնարավորությունները: Հաշվի առնելով այնպիսի կարեւոր նշաններ, ինչպիսիք են վերլուծկան ու հետազոտական հաստատությունների ու կենտրոնների ստեղծումը, Պետդեպի եւ եվրոպական երկրների արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների համապատասխան ստորաբաժանումները, Թուրքիայում ԱՊՀ և թյուրքալեզու պետությունների հարցերով համապատասխան պետական կառույցների առկայությունը, տարածաշրջանում այդ պետությունների ակտիվությունը, կարելի է պնդել, որ Արեւմուտքի արտաքին քաղաքական ռազմավարություններում Հարավային Կովկասը դիտարկվում է որպես Եվրասիայի կարեւորագույն պոլիգոն:
Ըստ էության, Արեւմտյան հանրությունը հմակարգայնացրել է տարածաշրջանի երկրների ներքին հասարակական-քաղաքական կյանքը եւ առանձին դեպքում անգամ կանոնակարգել (եթե հաշվի առնենք, որ խորհրդարանական ու նախագահական ընտրությունների լեգիտիմության վերաբերյալ վերջնական վճիռ կայացվում է Արեւմուտքում): Արեւմուտքը տարածաշրջանում իրագործում է կոմունիկացիոն եւ աշխարհտնտեսական նշանակության առավել ակտուալ եւ դինամիկ նախագծերը: Դրանց իրագործման հետ է կապվում Արեւմուտքի տնտեսապես առաջատար երկրների ռեսուրսային ապահովվածությունը եւ տնտեսական բարեկեցությունը:
Հատուկ նշանակություն է ձեռք բերում տարածաշրջանի երկրների ռազմաքաղաքական համագործակցությունն Արեւմուտքի (Վրաստան, Ադրբեջան) եւ Ռուսաստանի (Հայաստան) հետ: Արեւմուտքի քաղաքական եւ ռազմական կառույցներում այդ երկրների ներգրավումը նույնպես խոսում է այն մասին, որ տարածաշրջանն Արեւմուտքի համար շարքային նշանակություն չունի: Եվրոպայի խորհրդին տարածաշրջանի երկրների անդամակցությունն ըստ էության նրանց դարձրել է եվրոպական երկրներ, որն ըստ երեւույթին պետք է ռազմական ինտեգրացիայի համակարգում ներգրավման նոր փուլ դառնար:
Ներկայիս Ադրբդջանը պատրաստվում է պատերազմի եւ ուսումնասիրում է Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի հնարավոր արձագանքը, սակայն ակնհայտորեն թերագնահատում է ԱՄՆ եւ ՆԱՏՕ-ի արձագանքը: Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին, ապա այդ պատերազմի սկսման գործում նրա դերն ակնհայտ է: Ռուսաստանը փորձում է թույլ չտալ ՆԱՏՕ-ի մուտքը Հարավային Կովկաս, ինչը կարող է տեղի ունենալ հարաբերական խաղաղ գոյակցության պայմաններում:
Ռուսներին հետաքրքրում է փոքր պատերազմը, որը պայմաններ կստեղծի Ռուսաստանի միջամտության, տարածաշրջանում իրավիճակը կառավարելու համար: Թուրքիան շահագրգռված է Ադրբեջանի եւ Հայաստանի միջեւ փոքր պատերազմով՝ տարածաշրջանում իր քաղաքական եւ ռազմական ներկայությունը հիմնավորելու համար:
Ըստ էության, Ռուսաստանն ու Թուրքիան Հարավային Կովկասում նույն ծրագրերն են առաջ քաշում՝ այդ գոտում ՆԱՏՕ-ի եւ ԱՄՆ-ի ուժեղացման բացառումը: Ադրբեջանը, սակայն, վախենում է այդ պատերազմում պարտությունից եւ հույս ունի սպառազինության նոր տեսակներ ձեռք բերել:
Ժամանակի ընթացքում ոչ Ռուսաստանը, ոչ Թուրքիան ունակ չեն լինելու մեկուսացված վիճակում պատերազմ նախաձեռնել, որը մտնում է միջազգայնացման նոր փուլ: Ռուսները հասկանում են դա եւ սահմանափակում իրենց ակնհայտ գերազանցությունը:
Դոնալդ Թրամփի ընտրությունը Սեւծովյան-Կովկասյան տարածաշրջանում ամերիկյան ազդեցության աճի նոր փուլ է սկզբնավորելու: Կովկասյան եւ սեւծովյան հակամարտությունները խիստ կապված են ԱՄՆ-ի ու ՆԱՏՕ-ի շահերի հետ:
Եթե փորձենք բնութագրել ՆԱՏՕ-ի, ԱՄՆ-ի ու Եվրամիության նպատակներն ու խնդիրները տարածաշրջանի պետությունների հանդեպ, ապա կարելի է ենթադրել հետեւյալը. Արեւմտյան հանրությունը, տարածաշրջանը դիտարկելով որպես «առանցքային» իր եվրասիական քաղաքականությունում, փորձում է այդ երկրներին ու մի շարք այլ պետությունների բուֆերային գոտու դեր պարտադրել, որն ունակ կլինի առանց ՆԱՏՕ-ի անմիջական մասնակցության պաշտպանել իր ինքնիշխանությունն ու ապահովել անվտանգությունը, որպեսզի իրենց կապիտալի համար համապատասխան պայմաններ ստեղծվեն:
Այդ նպատակին են ենթարկված տարածաշրջանի վրա ազդեցության տնտեսական, քաղաքական և ռազմատեխնիկական ազդեցության բոլոր մեթոդները, որոնք, անկասկած, տեղավորվում են Արեւմտյան հանրության քաղաքականության ընդհանուր համակարգում: Կարելի է որպես կարեւոր ռազմավարություն դիտարկել Թուրքիայի քաղաքականությունը, որն իրագործում է իր երկու արտաքին քաղաքական հայեցակարգերը՝ պանթյուրքիզմն ու պանօսմանիզմը:
Հարավային Կովկասի եւ Կենտրոնական Ասիայի հանդեպ Թուրքիայի քաղաքականությունը հիմնականում ինքնուրույն է եւ նպատակ ունի քաղաքական ու տնտեսական կայսրություն ստեղծել: Առայժմ այդ քաղաքականությունը համապատասխանում է Արեւմուտքի պահանջներին, սակայն գնալով ավելի նվազ չափով:
Ադրբեջանում ավելի անկայուն իրավիճակ է ստեղծվել, քան Վրաստանում ու Հայաստանում: Դա մեծապես կապված է ընդդիմության լիակատար ջախջախման եւ նախագահի պաշտոնում ժողովրդականություն վայելող թեկնածուի բացակայության հետ: Ադրբեջանում ներքին քաղաքական պայքարը վառ արտահայտված կլանային բնույթ ունի եւ շատ սերտ կապված է հարստացման աղբյուրներին հասանելիության հետ: Իհարկե, պայքարող կլանների գլխավոր խնդիրն է նավթային եկամուտների վերահսկողությունը:
Քաղաքական պայքարում միշտ օգտագործվել է ղարաբաղյան գործոնը, սակայն վերջին ժամանակներս այդ գործոնը հատկապես օգտագործվում է քարոզչական նպատակներով: Ընդդիմադիր առաջնորդները փորձում են վերակենդանացնել ազգայնական տրամադրությունները եւ կառավարությանը մեղադրել Ղարաբաղի կորստի հետ հաշտվելու մեջ:
Դա ստիպում է նախագահ Իլհամ Ալիեւին մշտապես ագրեսիվ հայտարարություններ անել եւ իրավիճակի գնահատականներ տալ: Հայաստանի հետ բանակցություններում Հեյդար Ալիեւի շահագրգռվածությունն ավելի շուտ կարեւորագույն քարոզչական քայլ էր եւ չէր համապատասխանում իրական նպատակներին ու հռչակված խնդիրներին: Հիմքեր կան պնդելու, ու Հեյդար Ալիեւը մասնակի կարգավորման փոքր հույս ուներ, ինչն իր որդի Իլհամի Ալիեւի համար, որին ձգտում էր նախագահ դարձնել, քաղաքական խնդրահարույց իրվիճակի մակարդակի նվազման պայման կլիներ:
Այսինքն, մասնակի կարգավորումը հաջորդ նախագահի վրայից կհաներ խնդիրների մի մասը: Հեյդար Ալիեւն ամբողջությամբ մերժում էր ղարաբաղյան հարցի ուժային լուծման հնարավորությունը: Դա կապված չէր զոհերի մեծ թվի մտահոգության հետ: Ավելի շուտ, Հեյդար Ալիեւը պարզապես չէր հավատում պատերազմում հաղթանակի կամ էլ նշանակալի ռազմական հաջողության հասնելու հնարավորությանը:
(Հիմքեր կան պնդելու, որ 1993 թվականին նրա սանձազերծած պատերազմը նպատակ ուներ ապացուցել այդ ճանապարհով նպատակին հասնելու անհնարինությունը, սակայն չէր կարող պատկերացնել, որ հասարակության այդ համոզմունքը ձեռք կբերվեր այդքան բարձր գնով):
Իլհամ Ալիեւը նախընտրել է Ղարաբաղի վերադարձի առավել արմատական միջոցներ, ինչը, իհարկե, քաղաքական-քարոզչական նշանակություն ունի, եւ բացի այդ, միլիտարիզացիան կարեւոր նշանակություն ունի միջոցների լվացման, բյուջետային աղբյուրներից լրացուցիչ եկամուտների ստացման առումով:
Ըստ վարկածներից մեկի՝ Ադրբեջանի ղեկավարությունում միլիտարիզացիան իբր դիտարկվում է որպես սոցիալական արդիականացման, նոր միջին դասի ստեղծման եւ երկրում զինված ուժերի, սպայական կորպուսի էլիտարության թուրքական ավանդույթների ներդրման միջոց:
Շատ հնարավոր է, որ հենց այդ գաղափարն էլ հետապնդվում է, սակայն ադրբեջանական հանրությունը չի առանձնանում ուժեղ միլիտարիստական տրամադրություններով եւ պատրաստ չէ այդքան նորարարական մոդելի:
Ադրբեջանը միլիտարիզացիայի, ռազմական տեխնիկայի ձեռքբերման, կադրերի պատրաստման լայնածավալ ծրագիր է իրագործում: Ռազմական փորձագետների գնահատականներով, Ադրբեջանը նպատակ է դրել ստեղծել տարածաշրջանում ամենամեծաթիվ եւ մարտունակ բանակը: Ռազմական գործողությունների ժամանակ Ադրբեջանի բանակի գլխավոր շտաբը խնդիր է դնում 155-165 հազարանոց զորք հանել՝ հաշվի առնելով նաեւ պահեստազորայիններին:
Անհասկանալի է մնում, թե ինչպես է դա համապատասխանելու ՆԱՏՕ-ի պահանջներին, չնայած Ադրբեջանը վաղուց հնարավորություն ունի այդպիսի բանակ սպառազինել: Ադրբեջանի ռազմական գաղափարախոսությունն ու հայեցակարգը ստեղծել է Թուրքիան, որը գործնականում ձեւավորում է Ադրբեջանի զինված ուժերն ու հատուկ ծառայությունները: Իրանական լրատվամիջոցներում երկրի իշխանությունների նախաձեռնությամբ բազմիցս հրապարակումներ են եղել, որ Թուրքիան փաստացի իր զինված ուժերն է ստեղծում Ադրբեջանում:
Ռուս փորձագետների կարծիքով, Ադրբեջանում ստեղծվում է մոբիլ բանակ՝ հիմնականում հարձակողական նպատակներով: Ադրբեջանի բանակի գաղափարախոսությունը, կառուցվածքը եւ օպերատիվ պլանները հաստատում են, որ այդ բանակը հարձակողական նպատակներ ունի:
Նույն գնահատականների համաձայն՝ Ադրբեջանը, չնայած բանակաշինության ոլորտի բազմաթիվ խնդիրներին, կարողացել է լուծել գլխավոր խնդիրներից մեկը՝ հրամանատարական կազմի եւ սպայական կադրերի պատրաստումը: Բանակում սպայական խմբավորումներ գոյություն ունեն՝ խորհրդային բանակի ներկայացուցիչներ, ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ ձեւավորված սպաներ եւ սպաների նոր սերունդ, որը ռազմական կրթություն է ստացել Թուրքիայում եւ այլ երկրներում:
Վերջին խմբավորումն առավելություններ ու հեռանկարներ ունի: Նրանք առանձնանում են կարգապահությամբ եւ սպայական պատվի մասին պատկերացումներով: Այդ խմբավորումների միջեւ պայքար է ընթանում:
Ներկայում, չնայած քաղաքական գործիչների արմատական հայտարարություններին ու արտաքին քաղաքականությունում ուժի ցուցադրման ձգտմանը, Ադրբեջանը չի կարող ինքնուրույն որոշում կայացնել ռազմական գործողություններ վերսկսելու վերաբերյալ: Դա միանշական է ու հավաստի:
Ադրբեջանը պարտավորեցնող պայմանավորվածություններ ունի Թուրքիայի հետ ռազմավարական համագործակցության մասով: Դրա արդյունքում Ադրբեջանի ռազմա-քաղաքական ներուժը պետք է դիտարկել որպես թուրքական բանակի «արեւելյան բլոկ»: Հեյդար Ալիեւն ու Սուլեյման Դեմիրելը ժամանակին ռազմավարական համագործակցության սկզբունքային պայմանագիր են ստորագրել, ըստ որի՝
1. Ադրբեջանը չի կարող առանց Թուրքիայի համաձայնության որոշումներ կայացնել ռազմական գործողություններ սկսելու վերաբերյալ,
2. Թուրքիան երաշխավորում է Ադրբեջանի անվտանգությունը վերջինիս դեմ ցանկացած ագրեսիայի դեպքում եւ ռազմական ու քաղաքական օգնություն ցույց կտա Ադրբեջանին;
3. Ռազմավարական համագործակցության իրագործման առաջարկվող սխեմայում երեք հավանական հակառակորդ կա՝ Ռուսաստան, Իրան, Հայաստան:
Այդ խնդիրները սակայն հիմնարար չեն դարձել եւ իրենց «չեն արդարացրել»: Իշխանության է եկել այլ նախագահ, որը շատ բան է ժառանգություն ստացել, սակայն հաջողությամբ քանդելու է Ադրբեջանը:

loading...
Լրահոս
ԱՂՋԻԿՆԵՐԻ ԱՆԿՅՈՒՆ․ Ինչպես մարզել հեշտոցի մկանները Վարդան Այվազյանը խոստովանեց Լուկաշենկոն Հայաստանի մասով բացեց փակագծերը Մեկնարկել է Կոնգրեսի հանրահավաքը / ուղիղ «Զարմանալի է․ ովքեր ծափահարում էին, այսօր քննադատում են Տեր-Պետրոսյանին»․ Շարմազանով Կարևոր փաստաթուղթ է գաղտնազերծվել․ հարցականներ կան «Դրանք զոն նայող են» «Ծառուկյան» դաշինքի քարոզչության հասցեատերը ժողովուրդն է (տեսանյութ) Պատժամիջոցների ենթակա պաշտոնյաներն ու ֆունկցիոներները Ինչով էր Դաշնակցությունը 90-ականներին տարբերվում այսօրվա «Սասնա ծռերից». թեժ քննարկում 6 պատճառ՝ ինչու թիվ 1 ընտրատարածքում ընտրել Ռոբերտ Սարգսյանին ԱՄՆ-ն, ԵՄ-ն, Մեծ Բրիտանիան և Գերմանիան հայտարարություն են արել Հայաստանի մասին Ինչպիսի տեսք ունեին բոլորիս կողմից սիրված դերասանները մանուկ ժամանակ և հիմա / Ֆոտոշարք Աշխարհի 10 ամենատարօրինակ օրենքները Ինչ մեսիջներ էր հղում Սերժ Սարգսյանը Ղարաբաղից ԱԺ-ում ներկայացված կլինի 5 կուսակցություն. նոր սոցհարցում Ովքե՞ր են Ծառուկյանին խոստացել ՀՀ-ում ներդրումներ անել. նրանք սովորական հարուստներ չեն ՁԱՅՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ. Սկսել են կասկածել. տնօրենն ուսուցչին կանչել է պարզաբանման Մեծ աղմուկ Դանիելի շուրջ Կարապետյանը գնեց «Հրազդան-ՋԷԿ»-ը «Ծառուկյան» դաշինքի եզրափակիչ հանդիպումը Երևանում Սկանդալային բացահայտում Դինքի սպանության գործով «Մենք դուր գալու խնդիր չունենք, մենք ճիշտն ենք ասում»․ Վարչապետ «Անհասկանալի բան է կատարվել». Կոմանդոս Նոր պատերազմը գրեթե անխուսափելի է «Դուք չեք մոռացել մեր հանդիպումը, որ կայացավ Ձեր խնդրանքով Մոսկվայում, մետրոյի կանգառի մոտ գտնվող կազինոյի տարածքում»․ ռուսաստանահայի սկանդալային բաց նամակը՝ Նախագահին «էդ կանանցից հեռու մնացեք». Շարմազանովը՝ տնօրենների մասին / Տեսանյութ Սյունիքում կրքերը թեժանում են Քննչական խմբի ղեկավարը լուրջ խնդիրների առաջ է կանգնել. խախտումներ են հայտնաբերվել Առաջարկում եմ դուք էլ միանաք մեր մեծ ու համախմբված ընտանիքին. Ռոբերտ Սարգսյանը Քանաքեռ-Զեյթունի բնակիչներին. տեսանյութ Ինչու են մեծ թվով ոստիկաններ Երևանից գործուղվել Վանաձոր Մելիք Սաֆարյան. ապրիլի 2-ի ընտրությունից է կախված մեր երեխաների ապագան (տեսանյութ) Ո՞ւմ են փորձել սպանել կալանավայրում. ի՞նչ կապ ունի դրա հետ «Նորատուսցի Ալիկը» Աննա Սեմենովիչը մեկնաբանել է իր էրոտիկ լուսանկարների հետ կապված սկանդալը «Սա այն անկեղծ խոսքն է, մոտեցումն է, որը ներկայացնում է Գագիկ Ծառուկյանը»․ Վ․ Էնֆիաջյան Ինչու ենք խոսում քնած ժամանակ. մի քանի հետաքրքիր փաստ Ռազմական ինստիտուտի 2 կուրսանտ դանակով հարձակվել են տաքսու վարորդի վրա, թալանել են ու խլել մեքենան Սերժ Սարգսյանի նախագահության վերջին օրը Ինչ են պայմանավորվել Պուտինն ու Ռոհանին Հայաստանի մասով Փորձեք առանց դիմացինին սևացնելու մաքրվեք Ով է Կոտայքում սպանված տղամարդը․ մանրամասներ Պաշտպանության նախարար-գերագույն գլխավոր հրամանատար Սերժ Սարգսյան. 2018 Կարեն Կարապետյանին աջակցող գործարարները Մոսկվայում մեղադրվել են չարաշահումների համար Քյանդրբազություն սատանի մայլում Ռուսաստանը ռազմական գործողություններ է նախապատրաստում Ղարաբաղում Աշխարհի ամենամեծ գայլերից մեկը / Տեսանյութ 9 պատասխան օրալ սեքսի մասին / 18+ Միայն ամենաուշադիրները կհասկանան՝ ինչն այն չէ այս նկարներում / լուսանկարներ Արաբոյի Մանվելի հուզիչ ելույթը Ղարաբաղում զոհ ունենք Սկանդալային հայուհին վերելակի մոտ ցուցադրել է իր գայթակղիչ հետույքը ․ Տեսանյութ Գիտնականները պարզել են՝ որ ժամին են աղջիկներն առավել գրգռված լինում ՖՈՏՈ. Սեքս, թմրանյութ, ալկոհոլ. ահա թե ինչպես են անցնում ուսանողների արձակուրդները Ֆիզիկոսը գիտափորձի համար կրակել է ինքն իր վրա / Տեսանյութ Սպանություն Նոր Հաճնում «Աշոտյան» եղիր, Աշոտյա՛ն». Փաշինյանը «ներողություն» խնդրեց 20 լուսանկար այն մասին, որ շաբաթ երեկոյան և կիրակի առավոտյան դուք տարբեր մարդիկ եք Ինչի համար է ռուս մոդել Վոդյանովան ստորագրահավաք սկսել Ահազանգ․ ոստիկանությունը խոչընդոտում է հանրահավաքի մասնակիցների մուտքը Երևան «Պատժվելու են դա անողները․ ես էդ խաղերի մեջ չկամ»․ Տ․ Արզաքանցյան Եվրոպական սոցիոլոգների ուսումնասիրության արդյունքներով՝ «Ծառուկյան» դաշինքն առաջատար է Կտա՞ Կարապետյանը հարձակման հրաման Տղամարդու սերմնահեղուկի կիրառության մասին սենսացիոն բացահայտում է արվել Աշոտյանը Փաշինյանին հորդորեց ներողություն խնդրել՝ «պոռնիկ» բառի համար Մահացել է «Ծառուկյան» դաշինքի պատգամավորի թեկնածուի հայրը «Սասնա ծռերը» կմասնակցեն ՕՐՕ-ի հանրահավաքին ԱՄՆ-ն Երեւանին հուշում է կիսատ չթողնել հակահարվածը Ադրբեջանի նոր քայլն ու Հայաստանի հակաքայլը Բաբաջանյանն առաջատար է 50 հազար դրամներ են հավաքում դպրոցի տնօրենին նվեր գնելու համար Ինչ են պատրաստվում այսօր քննարկել Կարապետյանն ու Աբրահամյանը Շնաձուկը հարձակվում է լողացող աղջկա վրա / Տեսանյութ Սամվել Աղլամազյանը մահացել է Սեյրան Օհանյանը՝ Սերժ Սարգսյանի արած հայտարարության մասին Ի՞նչ առաջարկ է բերել Մինսկի խումբը Երևան «Ես քեզ կոմբայն չեմ տալու․ քյասար եմ ասում»․ վարչապետը բարկացավ / Տեսանյութ «Ծառուկյան» դաշինքը տեր է կանգնելու յուրաքանչյուր քվեին. Իվետա Տոնոյան Ռուսաստանի հանցագործ աշխարհի հայ ներկայացուցիչներն աջակցում են Կարեն Կարապետյանին Տիկին Մառոզն ափսոսում է Սեյրան Մուշեղիչի համար / Տեսանյութ «Ես իմ ընտրատարածքում նոր մարդ չեմ. գիտեմ խնդիրները եւ աշխատել եմ այդ խնդիրները լուծելու եւ մարդկանց հոգսը թեթեւացնելու համար». Ռոբերտ Սարգսյան