հետևեք մեզ facebook-ում` facebook.com/newsarm.am

Պատերազմի վերսկսման պայմանը

«ԼՐԱԳԻՐ»

Հարավային Կովկասը հակամարտությունների ծագումից հետո (1990-1993) ներառվել է միջազգային քաղաքական հարաբերությունների ոլորտում, ինչը հանգեցրել է հակամարտությունների «միջազգայնացմանը» եւ խոշոր տերությունների ու միջազգային քաղաքական կազմակերպությունների ակտիվ միջամտությանը:
Անգամ ԱՊՀ նորանկախ պետությունների ֆոնին, որոնց ճակատագրի հանդեպ ուշադիր են ԱՄՆ-ն, ՆԱՏՕ-ն և առհասարակ Արեւմուտքը, Հարավային Կովկասի երկրները հատուկ ուշադրության են արժանանում նրանց կողմից՝ որպես Եվրասիայի՝ ռազմական-ռազմավարական նշանակություն ունեցող առանցքային տարածաշրջան:
Իրավիճակի զարգացումը դիտարկելու համար շատ կարեւոր է պատկերացնել տարածաշրջանի երկրների՝ քաղաքական որոշումներ կայացնելու իրական հնարավորությունները: Հաշվի առնելով այնպիսի կարեւոր նշաններ, ինչպիսիք են վերլուծկան ու հետազոտական հաստատությունների ու կենտրոնների ստեղծումը, Պետդեպի եւ եվրոպական երկրների արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների համապատասխան ստորաբաժանումները, Թուրքիայում ԱՊՀ և թյուրքալեզու պետությունների հարցերով համապատասխան պետական կառույցների առկայությունը, տարածաշրջանում այդ պետությունների ակտիվությունը, կարելի է պնդել, որ Արեւմուտքի արտաքին քաղաքական ռազմավարություններում Հարավային Կովկասը դիտարկվում է որպես Եվրասիայի կարեւորագույն պոլիգոն:
Ըստ էության, Արեւմտյան հանրությունը հմակարգայնացրել է տարածաշրջանի երկրների ներքին հասարակական-քաղաքական կյանքը եւ առանձին դեպքում անգամ կանոնակարգել (եթե հաշվի առնենք, որ խորհրդարանական ու նախագահական ընտրությունների լեգիտիմության վերաբերյալ վերջնական վճիռ կայացվում է Արեւմուտքում): Արեւմուտքը տարածաշրջանում իրագործում է կոմունիկացիոն եւ աշխարհտնտեսական նշանակության առավել ակտուալ եւ դինամիկ նախագծերը: Դրանց իրագործման հետ է կապվում Արեւմուտքի տնտեսապես առաջատար երկրների ռեսուրսային ապահովվածությունը եւ տնտեսական բարեկեցությունը:
Հատուկ նշանակություն է ձեռք բերում տարածաշրջանի երկրների ռազմաքաղաքական համագործակցությունն Արեւմուտքի (Վրաստան, Ադրբեջան) եւ Ռուսաստանի (Հայաստան) հետ: Արեւմուտքի քաղաքական եւ ռազմական կառույցներում այդ երկրների ներգրավումը նույնպես խոսում է այն մասին, որ տարածաշրջանն Արեւմուտքի համար շարքային նշանակություն չունի: Եվրոպայի խորհրդին տարածաշրջանի երկրների անդամակցությունն ըստ էության նրանց դարձրել է եվրոպական երկրներ, որն ըստ երեւույթին պետք է ռազմական ինտեգրացիայի համակարգում ներգրավման նոր փուլ դառնար:
Ներկայիս Ադրբդջանը պատրաստվում է պատերազմի եւ ուսումնասիրում է Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի հնարավոր արձագանքը, սակայն ակնհայտորեն թերագնահատում է ԱՄՆ եւ ՆԱՏՕ-ի արձագանքը: Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին, ապա այդ պատերազմի սկսման գործում նրա դերն ակնհայտ է: Ռուսաստանը փորձում է թույլ չտալ ՆԱՏՕ-ի մուտքը Հարավային Կովկաս, ինչը կարող է տեղի ունենալ հարաբերական խաղաղ գոյակցության պայմաններում:
Ռուսներին հետաքրքրում է փոքր պատերազմը, որը պայմաններ կստեղծի Ռուսաստանի միջամտության, տարածաշրջանում իրավիճակը կառավարելու համար: Թուրքիան շահագրգռված է Ադրբեջանի եւ Հայաստանի միջեւ փոքր պատերազմով՝ տարածաշրջանում իր քաղաքական եւ ռազմական ներկայությունը հիմնավորելու համար:
Ըստ էության, Ռուսաստանն ու Թուրքիան Հարավային Կովկասում նույն ծրագրերն են առաջ քաշում՝ այդ գոտում ՆԱՏՕ-ի եւ ԱՄՆ-ի ուժեղացման բացառումը: Ադրբեջանը, սակայն, վախենում է այդ պատերազմում պարտությունից եւ հույս ունի սպառազինության նոր տեսակներ ձեռք բերել:
Ժամանակի ընթացքում ոչ Ռուսաստանը, ոչ Թուրքիան ունակ չեն լինելու մեկուսացված վիճակում պատերազմ նախաձեռնել, որը մտնում է միջազգայնացման նոր փուլ: Ռուսները հասկանում են դա եւ սահմանափակում իրենց ակնհայտ գերազանցությունը:
Դոնալդ Թրամփի ընտրությունը Սեւծովյան-Կովկասյան տարածաշրջանում ամերիկյան ազդեցության աճի նոր փուլ է սկզբնավորելու: Կովկասյան եւ սեւծովյան հակամարտությունները խիստ կապված են ԱՄՆ-ի ու ՆԱՏՕ-ի շահերի հետ:
Եթե փորձենք բնութագրել ՆԱՏՕ-ի, ԱՄՆ-ի ու Եվրամիության նպատակներն ու խնդիրները տարածաշրջանի պետությունների հանդեպ, ապա կարելի է ենթադրել հետեւյալը. Արեւմտյան հանրությունը, տարածաշրջանը դիտարկելով որպես «առանցքային» իր եվրասիական քաղաքականությունում, փորձում է այդ երկրներին ու մի շարք այլ պետությունների բուֆերային գոտու դեր պարտադրել, որն ունակ կլինի առանց ՆԱՏՕ-ի անմիջական մասնակցության պաշտպանել իր ինքնիշխանությունն ու ապահովել անվտանգությունը, որպեսզի իրենց կապիտալի համար համապատասխան պայմաններ ստեղծվեն:
Այդ նպատակին են ենթարկված տարածաշրջանի վրա ազդեցության տնտեսական, քաղաքական և ռազմատեխնիկական ազդեցության բոլոր մեթոդները, որոնք, անկասկած, տեղավորվում են Արեւմտյան հանրության քաղաքականության ընդհանուր համակարգում: Կարելի է որպես կարեւոր ռազմավարություն դիտարկել Թուրքիայի քաղաքականությունը, որն իրագործում է իր երկու արտաքին քաղաքական հայեցակարգերը՝ պանթյուրքիզմն ու պանօսմանիզմը:
Հարավային Կովկասի եւ Կենտրոնական Ասիայի հանդեպ Թուրքիայի քաղաքականությունը հիմնականում ինքնուրույն է եւ նպատակ ունի քաղաքական ու տնտեսական կայսրություն ստեղծել: Առայժմ այդ քաղաքականությունը համապատասխանում է Արեւմուտքի պահանջներին, սակայն գնալով ավելի նվազ չափով:
Ադրբեջանում ավելի անկայուն իրավիճակ է ստեղծվել, քան Վրաստանում ու Հայաստանում: Դա մեծապես կապված է ընդդիմության լիակատար ջախջախման եւ նախագահի պաշտոնում ժողովրդականություն վայելող թեկնածուի բացակայության հետ: Ադրբեջանում ներքին քաղաքական պայքարը վառ արտահայտված կլանային բնույթ ունի եւ շատ սերտ կապված է հարստացման աղբյուրներին հասանելիության հետ: Իհարկե, պայքարող կլանների գլխավոր խնդիրն է նավթային եկամուտների վերահսկողությունը:
Քաղաքական պայքարում միշտ օգտագործվել է ղարաբաղյան գործոնը, սակայն վերջին ժամանակներս այդ գործոնը հատկապես օգտագործվում է քարոզչական նպատակներով: Ընդդիմադիր առաջնորդները փորձում են վերակենդանացնել ազգայնական տրամադրությունները եւ կառավարությանը մեղադրել Ղարաբաղի կորստի հետ հաշտվելու մեջ:
Դա ստիպում է նախագահ Իլհամ Ալիեւին մշտապես ագրեսիվ հայտարարություններ անել եւ իրավիճակի գնահատականներ տալ: Հայաստանի հետ բանակցություններում Հեյդար Ալիեւի շահագրգռվածությունն ավելի շուտ կարեւորագույն քարոզչական քայլ էր եւ չէր համապատասխանում իրական նպատակներին ու հռչակված խնդիրներին: Հիմքեր կան պնդելու, ու Հեյդար Ալիեւը մասնակի կարգավորման փոքր հույս ուներ, ինչն իր որդի Իլհամի Ալիեւի համար, որին ձգտում էր նախագահ դարձնել, քաղաքական խնդրահարույց իրվիճակի մակարդակի նվազման պայման կլիներ:
Այսինքն, մասնակի կարգավորումը հաջորդ նախագահի վրայից կհաներ խնդիրների մի մասը: Հեյդար Ալիեւն ամբողջությամբ մերժում էր ղարաբաղյան հարցի ուժային լուծման հնարավորությունը: Դա կապված չէր զոհերի մեծ թվի մտահոգության հետ: Ավելի շուտ, Հեյդար Ալիեւը պարզապես չէր հավատում պատերազմում հաղթանակի կամ էլ նշանակալի ռազմական հաջողության հասնելու հնարավորությանը:
(Հիմքեր կան պնդելու, որ 1993 թվականին նրա սանձազերծած պատերազմը նպատակ ուներ ապացուցել այդ ճանապարհով նպատակին հասնելու անհնարինությունը, սակայն չէր կարող պատկերացնել, որ հասարակության այդ համոզմունքը ձեռք կբերվեր այդքան բարձր գնով):
Իլհամ Ալիեւը նախընտրել է Ղարաբաղի վերադարձի առավել արմատական միջոցներ, ինչը, իհարկե, քաղաքական-քարոզչական նշանակություն ունի, եւ բացի այդ, միլիտարիզացիան կարեւոր նշանակություն ունի միջոցների լվացման, բյուջետային աղբյուրներից լրացուցիչ եկամուտների ստացման առումով:
Ըստ վարկածներից մեկի՝ Ադրբեջանի ղեկավարությունում միլիտարիզացիան իբր դիտարկվում է որպես սոցիալական արդիականացման, նոր միջին դասի ստեղծման եւ երկրում զինված ուժերի, սպայական կորպուսի էլիտարության թուրքական ավանդույթների ներդրման միջոց:
Շատ հնարավոր է, որ հենց այդ գաղափարն էլ հետապնդվում է, սակայն ադրբեջանական հանրությունը չի առանձնանում ուժեղ միլիտարիստական տրամադրություններով եւ պատրաստ չէ այդքան նորարարական մոդելի:
Ադրբեջանը միլիտարիզացիայի, ռազմական տեխնիկայի ձեռքբերման, կադրերի պատրաստման լայնածավալ ծրագիր է իրագործում: Ռազմական փորձագետների գնահատականներով, Ադրբեջանը նպատակ է դրել ստեղծել տարածաշրջանում ամենամեծաթիվ եւ մարտունակ բանակը: Ռազմական գործողությունների ժամանակ Ադրբեջանի բանակի գլխավոր շտաբը խնդիր է դնում 155-165 հազարանոց զորք հանել՝ հաշվի առնելով նաեւ պահեստազորայիններին:
Անհասկանալի է մնում, թե ինչպես է դա համապատասխանելու ՆԱՏՕ-ի պահանջներին, չնայած Ադրբեջանը վաղուց հնարավորություն ունի այդպիսի բանակ սպառազինել: Ադրբեջանի ռազմական գաղափարախոսությունն ու հայեցակարգը ստեղծել է Թուրքիան, որը գործնականում ձեւավորում է Ադրբեջանի զինված ուժերն ու հատուկ ծառայությունները: Իրանական լրատվամիջոցներում երկրի իշխանությունների նախաձեռնությամբ բազմիցս հրապարակումներ են եղել, որ Թուրքիան փաստացի իր զինված ուժերն է ստեղծում Ադրբեջանում:
Ռուս փորձագետների կարծիքով, Ադրբեջանում ստեղծվում է մոբիլ բանակ՝ հիմնականում հարձակողական նպատակներով: Ադրբեջանի բանակի գաղափարախոսությունը, կառուցվածքը եւ օպերատիվ պլանները հաստատում են, որ այդ բանակը հարձակողական նպատակներ ունի:
Նույն գնահատականների համաձայն՝ Ադրբեջանը, չնայած բանակաշինության ոլորտի բազմաթիվ խնդիրներին, կարողացել է լուծել գլխավոր խնդիրներից մեկը՝ հրամանատարական կազմի եւ սպայական կադրերի պատրաստումը: Բանակում սպայական խմբավորումներ գոյություն ունեն՝ խորհրդային բանակի ներկայացուցիչներ, ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ ձեւավորված սպաներ եւ սպաների նոր սերունդ, որը ռազմական կրթություն է ստացել Թուրքիայում եւ այլ երկրներում:
Վերջին խմբավորումն առավելություններ ու հեռանկարներ ունի: Նրանք առանձնանում են կարգապահությամբ եւ սպայական պատվի մասին պատկերացումներով: Այդ խմբավորումների միջեւ պայքար է ընթանում:
Ներկայում, չնայած քաղաքական գործիչների արմատական հայտարարություններին ու արտաքին քաղաքականությունում ուժի ցուցադրման ձգտմանը, Ադրբեջանը չի կարող ինքնուրույն որոշում կայացնել ռազմական գործողություններ վերսկսելու վերաբերյալ: Դա միանշական է ու հավաստի:
Ադրբեջանը պարտավորեցնող պայմանավորվածություններ ունի Թուրքիայի հետ ռազմավարական համագործակցության մասով: Դրա արդյունքում Ադրբեջանի ռազմա-քաղաքական ներուժը պետք է դիտարկել որպես թուրքական բանակի «արեւելյան բլոկ»: Հեյդար Ալիեւն ու Սուլեյման Դեմիրելը ժամանակին ռազմավարական համագործակցության սկզբունքային պայմանագիր են ստորագրել, ըստ որի՝
1. Ադրբեջանը չի կարող առանց Թուրքիայի համաձայնության որոշումներ կայացնել ռազմական գործողություններ սկսելու վերաբերյալ,
2. Թուրքիան երաշխավորում է Ադրբեջանի անվտանգությունը վերջինիս դեմ ցանկացած ագրեսիայի դեպքում եւ ռազմական ու քաղաքական օգնություն ցույց կտա Ադրբեջանին;
3. Ռազմավարական համագործակցության իրագործման առաջարկվող սխեմայում երեք հավանական հակառակորդ կա՝ Ռուսաստան, Իրան, Հայաստան:
Այդ խնդիրները սակայն հիմնարար չեն դարձել եւ իրենց «չեն արդարացրել»: Իշխանության է եկել այլ նախագահ, որը շատ բան է ժառանգություն ստացել, սակայն հաջողությամբ քանդելու է Ադրբեջանը:

loading...
Լրահոս
Ինչ կպատահի, եթե վարտիք չհագնեք/ Տեսանյութ Եթե երկար ժամանակ զսպեք ձեզ ու չմիզեք, կպատահի սա/ Տեսանյութ Մոլդովական 19-ամյա «Տաղանդ»-ի ցնցող կատարումը․ Տեսանյութ Այս կանայք հստակ գիտեն, որ իսկական գեղեցկության համար ոչ չափսը, ոչ տարիքը նշանակություն չունի/ Լուսանկարներ Ռուս աղջիկն սկսել է ինքնուրույն հայերեն սովորել․ նա իր ֆեյսբուքյան անունը գրել ա հայատառ Վարչապետ․ «Ես շատ լավ հասկանում եմ, որ ձեր փողը քիչ ա, բայց․․․»/ Տեսանյութ «Գիտեմ ինչ պետք է անել»․ Ոստիկանության վրա քար նետողներ կան/ Տեսանյութ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ. Սերժ Սարգսյանի մերձավորները դատարանում են ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ․ Նուբարաշենի խուզարկության մանրամասները Արտյոմ Մարկոսյանը նորություն ունի Շոյգուն կարևոր հայտարարություն է արել Մարմնավաճառները գաղութում «տեսակցելու» էին Լեդի Հակոբի եղբորորդուն ու ընկերներին. 2 աշխատակից դատապարտվեց Այս տղամարդն ամեն օր նկարահանել է իր կյանքը, մինչև որ կանգ չի առել սիրտը/ Լուսանկարներ Աղմկահարույց գործ․ պաշտոնյաները մեծ չափերի հասնող գողություն են կատարել Դատախազությունը օրինական է համարել սկանդալային Մառա Բաղդասարյանի դեմ քրգործի հարուցումը Արծրուն Հովհաննիսյանը պարզաբանել է ԶՈՒ-ում ծխախոտի հատկացման կարգը «Անպատիժ ոճիր». Տեսանյութ Արտակարգ դեպք Երևանում «Պնդոն ու Կնդոն չեն կարող երկրի ճակատագիր որոշել». Կոմիտաս վարդապետ Պատգամավորի թեկնածու է մահացել Առաջիկա 5 օրվա եղանակը Համատարած խուզարկություններ Նուբարաշենում․ ահազանգ Հանճարեղ ճապոնացիների հերթական հրաշագործությունը․ նրանք կենդանացրել են դինոզավրերին․ Տեսանյութ Ովքեր են ընդգրկված «Ծառուկյան» դաշինքի երկրորդ տասնյակում. ցուցակ Ինչպես կվարվի վարչապետի հետ Սերժ Սարգսյանը Հրանուշ Հակոբյանը բացեց գաղտնիքը «Պատվերով համերգ ա». երրորդմասցի Լյովիկի մեքենան դատարան չբերվեց. ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ Ո՞ր դեպքում Հայաստանը կկիրառի «Իսկանդեր»-ները Զինվորներին այսուհետ ծխախոտ չեն տա «Պետք ա՞ պռոբլեմ, ասա՝ սարքեմ». պատգամավորի թեկնածու Ահազանգ Արաբկիրից՝ կապված ՍԱՍ-ի Արտակի հետ Ինչու է Սերժ Սարգսյանը մեկնում Բրյուսել. մանրամասներ Լավ լուր վարորդների համար՝ Ոստիկանությունից Ի՞նչ պաշտոններ են խոստացել թաղային «ավտարիտետներին» Ղարաբաղի բանակը հաղորդագրություն է տարածել Հարությունյանը սարսափած է Ինչի՞ համար են Վարագյանին նշանակել փոխմարզպետ «52 տոկոսը կմնա ՀՀԿ-ին» Ինչի՞ մասին է խոսում միջազգային դիտորդների ներկայությունը Ղարաբաղում ԵԿՄ-ին այլ բան չի մնում, քան․․․ Մահվան ելքով ավտովթար «Ես չեմ ասել, որ թքած ունեմ»․ Յանա Եգորյանը հերքում է 18+ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ, ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ․ Համաշխարհային ճանաչմամբ հայազգի ստրիպ-պարուհին 10 արգելված ֆիլմեր/ Տեսանյութ Աղջիկների հինգ գործողություն, որոնք զայրացնում են տղամարդուն «Հոգևորականները դառնում են գործված սխալներին մեղսակից»․ բաց նամակ Գարեգին Բ կաթողիկոսին Գրիշո Ասատրյանը նվաճում է ժողովրդական երգարվեստը Լուսանկարներ․ Յուրօրինակ թրենդ Չինաստանում. գրիչը՝ որպես խոշոր կրծքի ապացույց 3 կենդանակերպ, որոնք կարող են հպարտանալ սեքսուալությամբ Ընդհանուր հաշիվ են ունեցել, խաղադրույքներ են կատարել. ինչ է ասել Վարդան Օսկանյանի որդին իրավապահներին. մանրամասներ Այծեր, որոնք մարդկային ձայներ են հանում․ Տեսանյութ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ․ «Համարեք՝ մենք մահացած ենք». «Սասնա ծռերը»՝ դատարանում Գագիկ Սուրենյանի անակնկալը ԵՊՀ-ում ուսանողներն անցել են բողոքի ակցիաների․ տեսանյութ «Աջակցում եմ ՀԱԿ-ին, բայց Ծառուկյանի կողքին եմ». Խաչատուր Սուքիասյան Այս նշանների առկայության դեպքում դուք միանշանակ դեպրեսիա ունեք Կեղծ դեղեր կան Հայաստանում․ որոնք են դրանք Ալիեւի նվերն Արցախին Ավագ լեյտենանտը փրկեց զինվորի կյանքն ու զոհվեց Ինչպես կռահել, որ աղջիկը գրգռված է և ուզում է ձեզ․ Տեսանյութ 16+ Սերժ Սարգսյանի անկեղծ խոստովանությունը Երեւանյան խաչմերուկում «Օպել»-ը վրաերթի է ենթարկել 31-ամյա աղջկա. վարորդին արագ գտել են Նոր թանկացու՞մ, թե սաբոտաժ ընդդեմ վարչապետի Շմայսը, Սեյրանը, Գալուստը և այլ բոցեր՝ մեկ տեղում․ Տեսանյութ Միֆեր և իրականություն կաղամբի մասին. video «Անպայման CNN-ն ա՞ պետք». Կարեն Կարապետյան/ Տեսանյութ Հրապարակվել է քաղաքի վրա ինքնաթիռի ընկնելու բացառիկ տեսագրությունը Կարեն Կարապետյանի պատասխանը Սերժ Սարգսյանին Ինչ է պատմում ձեր նստելու դիրքը ձեր մասին Ինչ է պատրաստում Սերժ Սարգսյանը վաղը ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ․ Ադրբեջանցի միլիոնատիրոջ գահավիժումը. սկանդալային պատմություններ Աբրաամ Ռուսսոյից մինչև Մոնիկա Բելուչի Ընտրակաշառքի ի՞նչ թվեր են պտտվում Գյումրիում. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ Ներգաղթյալները Ստոկհոլմում ավերածություններ են արել ողջ գիշեր․ տեսանյութ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ․ Ինչու է հոսանքի ու գազի վարձը ավելացել մի քանի հազար դրամով. քաղաքացիներն անակնկալի են եկել Սերժ Սարգսյանը խոստովանեց Զինված խմբի գործով շրջանառվում է Սեյրան Օհանյանի անունը ՀՅԴ-ն Չարենցավանում գնում է ՀՀԿ-ի հետքերով «Քրեական գործեր՝ իրենց վրա են հարուցվելու, թող դրա մասին մտածեն»․ Սամվել Բաբայանը՝ իշխանությունների մասին Արտաշատցիների վրա մարդ են բերել, թասիբ արթնացրել. նոր մարզպետը ՀՀԿ-ին պարտության է մատնելու Արամայիս Գրիգորյանի ունեցվածքը